سایت حقوقی وکیل محمد مقصود وکیل محمد مقصود ؛ وکالت و مشاوره در امور حقوقی
📝جسارت و اراده، راز پیشرفت صنعتی ایران
✒️ محمد مقصود- حقوقدان
پنجاه سال گذشته در آسیا داستانی از شتاب، جسارت و فرصتهای از دسترفته است. چین و کره توانستند از فقر به قدرتهای صنعتی و فناورانه برسند، اما ایران با وجود ظرفیت انسانی و منابع طبیعی بالا هنوز نتوانسته مسیر توسعه را با ثبات طی کند. نکتهٔ کلیدی این است که مسیر توسعه نه صرفاً به منابع یا موقعیت جغرافیایی، بلکه به اراده قوی، شجاعت در تصمیمگیری و مدیریت کارآمد وابسته است.
در سال ۱۹۷۵ ایران جلوتر از کره و چین بود. درآمد سرانه بالاتر، صنعتیسازی اولیه و مصرف بالا نشان میداد کشور ظرفیت دارد. اما توسعه تنها بر اساس ظرفیتها شکل نمیگیرد؛ کشورهایی موفق بودند که دولتها جسارت داشتند سیاستهای دشوار را اجرا کنند، حتی وقتی میدانستند هزینه و مقاومت داخلی خواهد داشت. چین و کره نمونههایی از همین جسارت و اراده استوار بودند. ایران اما غالباً تصمیمگیریها را به تعویق انداخت، اصلاحات نیمبند و پراکنده بود، و نتیجه، همان چرخهٔ خودگشتن صنایع بدون نوآوری و رقابت واقعی است.
صنعت خودرو مثال واضحی است. در کره، هیوندای و کیا مجبور شدند با بازارهای جهانی رقابت کنند و امروز جزو پنج خودروساز بزرگ جهان هستند. چین با مشارکت خارجی و الزام به انتقال فناوری، خودروهای برقی و قطعات کلیدی را توسعه داد. ایران اما با انحصار داخلی و تعرفههای بالا، صنعتی ایجاد کرده که نوآوری و رقابتپذیری آن محدود است. اخیراً واردات خودروهای چینی در بازار ایران افزایش یافته، اما این رقابت واقعی نیست. رقابت واقعی زمانی است که شرکتهای معتبر جهانی، با سازوکارهای دقیق و استانداردهای جهانی، وارد بازار ایران شوند و صنایع داخلی مجبور شوند کیفیت، طراحی و فناوری خود را ارتقا دهند. در غیر این صورت، همان چرخهٔ خودگشتن ادامه دارد و تولید داخلی گرفتار محدودیتها و عقبماندگی میشود.
تجربهٔ نیمههادیها، الکترونیک و انرژی پاک نیز همین مسیر را نشان میدهد. کره و تایوان که کار را با مونتاژ ساده آغاز کردند، بهتدریج با سرمایهگذاری در تحقیقوتوسعه و جذب فناوری خارجی، به بازیگران اصلی زنجیرهٔ جهانی نیمههادی تبدیل شدند؛ تا جایی که کره در تولید انبوه تراشههای پیشرفته و تایوان در ساخت پیشرفتهترین نسل چیپها نقش تعیینکننده دارند.نیمههادیها درواقع قلب تپندهٔ فناوری مدرناند؛ موادی میانرسانا که امکان ساخت ترانزیستور، پردازنده، حسگر و انواع قطعات الکترونیکی را میدهند و بدون آنها هیچ گوشی، خودرو، شبکه، ماهواره یا سیستم هوش مصنوعی کار نمیکند.
چین با تلاش مستمر وابستگی خود را کاهش داده است. ایران اما هنوز فاقد برنامهٔ جدی و زیرساخت لازم برای ورود به این صنایع حیاتی است.
یکی دیگر از عوامل کلیدی موفقیت کشورهای پیشرو، مدیریت شایسته و حرفهای است. مدیران متخصص در کره و چین تحت فشار رقابت و اهداف بلندمدت مجبور به نوآوری و بهرهوری بودند. ایران در بسیاری از بخشها، از جمله صنایع کلیدی مانند خودرو، به جای شایستهسالاری از نیروهای منتسب به روابط و الزامات غیرتخصصی استفاده کرده است؛ موضوعی که کیفیت تصمیمگیری صنعتی و انگیزهٔ نوآوری را کاهش داده است.
برای ایران مسیر آینده روشن است اما نیازمند جسارت، تصمیمگیری استوار و ارادهٔ قوی دولت است. اصلاحات باید شامل تمرکز بر صنایع هدفدار و لایهمحور، بازسازی بازار با رقابت واقعی و کاهش انحصارهای حمایتشده، جذب فناوری هدفمند، توسعهٔ زنجیرهٔ تأمین بومی، سرمایهگذاری در آموزش و نیروی انسانی ماهر، و ایجاد بازار صادراتی پایدار باشد. بدون این جسارت و اراده، چرخهٔ تولید بدون کیفیت و عقبمانده ادامه خواهد داشت و منفعت واقعی جامعه و کشور تأمین نمیشود.
تجربهٔ چین و کره نشان میدهد توسعه نتیجهٔ تصمیمهای جسورانه و مدیریت کارآمد است، نه صرفاً منابع یا شانس. ایران با نیروی انسانی توانمند، موقعیت جغرافیایی مهم و ظرفیت مهندسی بالا هنوز فرصت دارد مسیر توسعه را بازسازی کند؛ اما موفقیت مشروط به شایستهسالاری، رقابت واقعی، تعامل جهانی و ارادهٔ استوار در اجرای اصلاحات است. مسیر باز است، اما نیازمند شجاعت و تصمیمگیری قاطع است تا منفعت جامعه و رفاه ملی تأمین شود.