بایدها و نبایدهای فرزندخواندگی

کم نیستند زوج‌هایی که به دلایل مختلف قدرت فرزندآوری ندارند و اینکه روزی بتوانند صدای کودکی را در خانه بشنوند آرزوی بزرگی برایشان است. درک حس مادری یا پدری، داشتن عصای دست در آینده و گرفتن رنگ و بوی تازگی زندگی مشترک، از جمله دلایلی است که موجب می‌شود زوجین به سراغ فرزندخواندگی بروند.

در اسلام نیز فرزندخواندگی راهی برای حمایت از افراد بدون سرپرست و ایتام عنوان‌ شده اما اینکه فرزندخواندگی چه احکام و  حقوقی دربر دارد، سوالی است که ما را بر آن داشت به گفت‌وگو با «حسین محمدی»، کارشناس حقوقی بپردازیم.
محمدی در خصوص شرایط فرزندخواندگی به «حمایت» گفت: اگر متقاضی فرزندخواندگی زوج باشند، باید دست‌کم پنج سال از ازدواج آنها گذشته و فرزندی نداشته باشند؛ اما متقاضیانی که کمتر از پنج سال از ازدواجشان سپری ‌شده است، فقط با ارایه گواهی پزشکی مبنی‌ بر نداشتن امکان فرزندآوری می‌توانند متقاضی فرزندخواندگی شوند همچنین سن یکی از زوج‌ها، باید بیش از ۳۰ سال باشد اما اگر گواهی پزشکی مبنی‌بر نداشتن امکان باروری داشته باشند، در سن کمتر از ۳۰ سال هم می‌توانند درخواست فرزندپذیری کنند.
وی افزود: همچنین افراد متقاضی فرزندپذیری نباید محکومیت کیفری داشته باشند و باید به یکی از ادیان مصرح در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز معتقد باشند. نداشتن اعتیاد به الکل و مواد مخدر، مبتلا نبودن به بیماری واگیر بدون علاج، برخورداری از توان مالی کافی و صلاحیت اخلاقی لازم از دیگر ویژگی‌هایی است که فرد متقاضی فرزندپذیری باید داشته باشد همچنین فرد متقاضی فرزندخواندگی باید بتواند به‌خوبی از عهده هزینه‌های خود و کودک برآید.
این کارشناس حقوقی در خصوص شرایط کودکانی که به‌عنوان فرزندخوانده به سرپرست سپرده می‌شوند نیز یادآور شد: طبق قانون افرادی می‌توانند تحت سرپرستی قرار بگیرند که حداقل دارای یکی از شرایط ذیل باشند: الف ـ امکان شناخت هیچ‌یک از پدر، مادر و جد پدری آنان وجود نداشته باشد. ب ـ پدر، مادر، جد پدری و وصی منصوب از سوی ولی قهری آنان در قید حیات نباشند. ج ـ افرادی که سرپرستی آنان به‌موجب حکم مراجع صلاحیت‌دار به سازمان بهزیستی سپرده ‌شده و تا زمان دو سال از تاریخ سپردن آنان به سازمان، پدر یا مادر یا جد پدری و وصی منصوب از سوی ولی قهری برای سرپرستی آنان مراجعه نکرده باشند. د ـ هیچ‌یک از پدر، مادر و جد پدری آنان و وصی منصوب از سوی ولی قهری صلاحیت سرپرستی را نداشته باشند و به تشخیص دادگاه صالح، این امر حتی با ضم امین یا ناظر نیز حاصل نشود.
محمدی با مثبت ارزیابی کردن تغییرات قانون فرزندخواندگی ادامه داد: قانون جدید درصدد تسهیل شرایط فرزندخواندگی بوده و این تغییرات هم در شرایط کودکان و نوجوان نیازمند سرپرستی و هم افراد متقاضی سرپرستی صورت گرفته است که می‌توان آن را مثبت ارزیابی کرد.
وی افزود: اولین گام را می‌توان در تحت پوشش قرار دادن کودکان بدسرپرست در کنار کودکان بدون سرپرست در این قانون دانست زیرا در برخی مواقع، «کودک بدسرپرست» وضعیت نابسامان‌تری نسبت به «کودک بی‌سرپرست» دارد و این کودکان با اینکه در ظاهر پدر و مادر دارند اما در عمل، پدر و مادری که صلاحیت نگهداری کودکان را داشته باشد، ندارند و از لحاظ بهداشت روانی در وضعیت بدی هستند و جای آن دارد که از کودک بدسرپرست که والدینش توانایی و شایستگی کافی و وافی برای اجرای وظایفشان ندارند، حمایت کامل صورت گیرد.
این کارشناس حقوقی ادامه داد: در قانون گذشته کودکان زیر ۱۲ سال می‌توانستند تحت سرپرستی قرار گیرند اما قانون جدید مشمول کودکان زیر ۱۶ سال نیز می‌شود همچنین با توجه به بالا رفتن سن ازدواج، عدم تمایل برخی بانوان به ازدواج، عدم ازدواج مجدد برخی از بانوان بعد از طلاق و … از دیگر نوآوری‌های این قانون، می‌توان به اجازه اخذ سرپرستی به زنان مجرد، البته تحت شرایطی اشاره کرد که گامی مثبت در کاهش تعداد کودکان بی‌سرپرست و بدسرپرست به شمار می‌رود.
وی در پاسخ به این سؤال که در صورت تعدد تقاضا برای فرزندخواندگی یک کودک، به چه نحو سرپرست انتخاب می‌شود، گفت: اولویت سرپرستی با زوجین بدون فرزند، سپس زنان و دختران بدون شوهر فاقد فرزند و درنهایت زن و شوهر دارای فرزند است. در صورت تعدد درخواست‌کنندگان و مساوی بودن شرایط، درخواست‌کنندگان کمتر از پنجاه سال سن، نسبت به درخواست‌کنندگانی که پنجاه سال و بیشتر دارند، اولویت ‌دارند و در صورت یکسانی کامل شرایط متقاضیان، سرپرست با قرعه انتخاب می‌شود.
محمدی همچنین در خصوص چگونگی ثبت هویت کودک در شناسنامه خود و والدین عنوان کرد: پس از صدور حکم قطعی سرپرستی، مفاد حکم از سوی دادگاه به اداره ثبت‌احوال و اداره بهزیستی مربوط ابلاغ می‌شود. اداره ثبت‌احوال مکلف است نام و نام خانوادگی کودک یا نوجوان تحت سرپرستی و همچنین مفاد حکم سرپرستی را در اسناد سجلی و شناسنامه سرپرست یا زوجین سرپرست وارد کند همچنین اداره ثبت‌احوال مکلف است شناسنامه جدیدی برای کودک یا نوجوان تحت سرپرستی با درج نام و نام خانوادگی سرپرست یا زوجین سرپرست صادر و در قسمت توضیحات، مفاد حکم سرپرستی و نام و نام خانوادگی والدین واقعی وی را در صورت مشخص بودن، قید کند.
وی با بیان اینکه اگر شرایطی محقق شود پس از اخذ نظر کارشناسان مربوطه امکان فسخ حکم سرپرستی وجود دارد، عنوان کرد: شرایطی که عامل فسخ یا انحلال فرزندخواندگی است، عبارت است از الف- منتفی شدن شرایط لازم برای اخذ سرپرستی (شرایط ماده ۶) ب ـ تقاضای سرپرست منحصر یا سرپرستان درصورتی‌که سوءرفتار کودک یا نوجوان برای هر یک از آنان غیرقابل‌تحمل باشد. ج ـ طفل پس از رشد با سرپرست منحصر یا سرپرستان توافق کند.
دـ مشخص شدن پدر یا مادر یا جد پدری کودک یا نوجوان یا وصی منصوب از سوی ولی قهری درصورتی‌که صلاحیت لازم برای سرپرستی را ولو با ضم امین یا ناظر از سوی دادگاه، دارا باشند.
محمدی در خصوص تمهیدات لازم محرمیت در امور فرزندخواندگی عنوان کرد: تمهیدات خاصی در خصوص محرمیت در امور فرزندخواندگی در نظر گرفته نشده است. اخذ سرپرستی و فرزندخواندگی موجب ایجاد احکام فرزندان واقعی سرپرست نمی‌شود و مسئله محرمیت از این قاعده مستثنی نیست. یکی از راه‌هایی که برای محرمیت در فرزندخواندگی در نظر گرفته‌شده، محرمیت رضاعی  است.

برای عضویت در خبرنامه حقوقی و دریافت آخرین اطلاعات در اینباکس خود ایمیل تان را در بخش زیر وارد نمایید

پس از ثبت ایمیل می بایست به اینباکس خود مراجعه نموده و بر روی بخش مورد نظر در ایمیل ارسالی کلیک فرمایید تا ثبت نام شما تکمیل شود

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شد