سایت حقوقی وکیل محمد مقصود وکیل محمد مقصود ؛ وکالت و مشاوره در امور حقوقی
نظارت و کنترل، یکی کارآمدترین راه‌ها برای جلوگیری از تخلفات است. اما علاوه بر منافعی که از کنترل و نظارت عاید جامعه می‌شود، باید به هزینه‌های آن نیز توجه کرد. نظارت دقیق و همه‌جانبه مستلزم صرف هزینه فراوان است.
جرم‌شناسان برای یافتن راه و روشی کم‌هزینه‌تر و پرفایده‌تر، به دکترین خودکنترلی روی آورده‌اند. امروزه در کشورهای جهان، تحقیقات جامعی در این حوزه انجام می‌شود. در کشور ما هم، استفاده از دکترین خودکنترلی برای کاهش تخلفات و جرایم در محیط‌های اداری، مورد توجه قرار گرفته است. در این روش قرار است هر سازمان با یک نظارت داخلی، کارمندان خود را در اجرای صحیح مقررات، تحت نظارت قرار دهد. این نوع نظارت با هزینه‌های کمتر، اثر بیشتری در پیشگیری از جرم خواهد داشت.چندی پیش، معاون سازمان بازرسی کل کشور خبر از استفاده از سامانه‌های خودکنترلی داد، برهمین اساس کارشناسان معتقدند که اجرای این سامانه راهی است برای جلوگیری از نقض قوانین از سوی برخی از کارمندان و کم‌کاری آنها که با صرف کمترین هزینه ممکن شده است. در همین رابطه با نمایندگان خانه ملت که اکثر آنها با این پیشنهاد موافق بودند گفت‌وگویی داشته‌ایم.
نظارت از طریق خودکنترلی
اگرچه خودکنترلی، دکترینی شناخته شده در نظام‌های حقوقی کشورها ست، اما در کشور ما خودکنترلی به عنوان راهکاری در پیشگیری از جرم زمانی بر سر زبان‌ها افتاد که معاون قضایی سازمان بازرسی کل کشور به استفاده از این راهکار در سازمان متبوعش اشاره کرد.امیری اصفهانی، معاون قضایی سازمان بازرسی کل کشور در حاشیه همایش ملی ارتقای سلامت اداری که در ایلام برگزار شد، خبر استفاده از سامانه‌های خودکنترلی برای نظارت به هنگام ادارات را اعلام کرد.وی درباره چگونگی استفاده از سامانه‌های بازرسی داخل ادارات و یا سازمان‌های دولتی در اعمال نظارت‌ها گفت: در برنامه پیش روی سازمان، قرار است روند کاری و حمایت از این سامانه‌ها که تحت عنوان خودکنترلی از آن یاد شده، تقویت شود.
سامانه‌های خودکنترلی موجب نظارت بیشتر می‌شود
موسی غضنفرآبادی در گفت‌وگو با خانه ملت، ضمن استقبال از راه‌اندازی سامانه‌های خودکنترلی می‌گوید: استفاده از سامانه‌ای که بتوان از طریق آن بر رفتار و اعمال کارمندان نظارت بهتری صورت داد، فواید و تاثیرات چشمگیری بر کیفیت کارها خواهد داشت.وی درباره وضعیت کنونی نظارت‌ها می‌گوید: نظارت‌ها به طور کلی خوب و رضایت‌بخش است اما در برخی ادارات و سازمان‌ها علت کم‌کاری و به تعویق انداختن کارهای مردم، ریشه در ضعف نظارتی آنها دارد. بهتر است به دنبال راه‌اندازی این سامانه، وضعیت مراجعه مردم به ادارات و به نتیجه رسیدن کارهای اداری آنها، یک برنامه نظام مند تعریف شود.غضنفرآبادی معتقد است که با تعریف یک برنامه منظم، جهت اعلام زمان مراجعه افراد برای کارهای اداری خود، می‌توان از تجمع افراد در ادارات و بلاتکلیفی آنها جلوگیری کرد. او همچنین در ادامه عنوان می‌کند که تقلب و پارتی بازی در برخی مراحل اداری از مسایلی است که همیشه در ادارات مطرح بوده و با قرار دادن یک نظام نظارتی مناسب می‌توان ضمن کنترل این تخلفات، به کاهش آمار آنها اقدام کرد. به گفته غضنفرآبادی، تسریع در روند مراحل اداری از دیگر مزایای استفاده از سامانه‌های خودکنترلی است که منجر به کاهش نیروی انسانی شده و دقت اعمال نظارت را بیشتر از قبل می‌کند.عضو کمیسیون قضایی و حقوقی مجلس ضمن اعلام حمایت از این طرح، برای راه‌اندازی هرچه سریع‌تر سامانه خود در دوره زمانی ۵ تا ۶ ماهه ابراز امیدواری کرد.
اهمیت کنترل‌کننده‌های درونی
در خصوص عملکرد مثبت کارکنان دستگاه‌های دولتی باید نظارتی صورت گیرد و شاخص کار آنها مشخص شود. سید جواد آرین‌منش، نایب رییس اول کمیسیون فرهنگی در دوره هشتم مجلس شورای اسلامی با اشاره به این نکته به حمایت می‌گوید: طرح کنترل انجام کار مفید، اگر در مورد همه کارکنان قابل اجرا نباشد، یک نوع جفا در حق کارکنانی که کار می‌کنند، صورت می‌گیرد.وی در ادامه می‌افزاید: به جای کنترل‌های کارکنان، نیازمند ارتقای وجدان کاری در بین کارکنان هستیم یا به عبارتی در کنار کنترل کننده‌های بیرونی، صرفا باید در جهت تقویت وجدان کار در جامعه کاری باشیم. نماینده مردم مشهد عنوان می‌کند: به وجود آوردن وجدان کاری، باید از خانواده شروع و در مدرسه و مراکز آموزشی دنبال شود تا خروجی نظام آموزش و پرورش، در نتیجه این عمل، انسان‌های مومن و متعهد باشند که به تعهدات کاری خود پایبند هستند. وی می‌گوید: با تبدیل نظام‌های اداری به نظام‌های دیجیتالی و افزایش دسترسی شهروندان به این سامانه‌های یارانه‌ای، طبیعی است که بهره کاری ارتقا پیدا خواهد کرد و نتیجه آن به نفع عموم شهروندان خواهد بود. آرین‌منش ادامه می‌دهد: وقتی ارتباط بین مردم و کاربران و کارمندان به صورت رایانه‌ای باشد، طبیعی است که بخشی از روابط ناسالم مانند رشوه و مانند آن کاهش پیدا می‌کند و در نتیجه به طور قطع موثر خواهد بود. اما این موضوع بی‌نیاز از کنترل مدیران عالی نیست. این نماینده مجلس شورای اسلامی می‌گوید: مدیرهم باید مانند دیگر مردم و کارمندان در معرض دید مردم قرار گیرد و باید پاسخگویی به مردم نسبت به گذشته افزایش پیدا کند. در نهایت آرین‌منش ضمن خوش‌بینی به روندی که سازمان بازرسی در پیش گرفته است، خاطرنشان می‌کند که چون مسوولان در این نوع نظام‌ها بیشتر در معرض دید مردم هستند، باید ایرادات را برطرف و برسرعت کاری خود بیفزایند.
آموزش‌های دینی و اخلاقی در اولویت باشد
در جامعه‌ای که تلاش و فعالیت وجود دارد، باید مباحث اخلاق حرفه‌ای و اخلاق کاری در آن تقویت شود، چراکه در فرهنگ دینی ما تاکید فراوان بر بحث حقوق حلال وجود دارد. در همین رابطه، کارمندان باید از معضلات حقوق حرام آگاه بوده و دور باشند. فاطمه آلیا عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی در دوره هشتم مجلس شورای اسلامی، ضمن اشاره به این نکته به «حمایت» می‌گوید: در این زمینه باید یک سلسله آموزش‌های دینی و اخلاقی به مردم داده شود.وی ادامه می‌دهد: باید بر اعمال و رفتار کارمندان نظارت صورت پذیرد، این نظارت می‌تواند به صورت حضور بازرس‌های محسوس، بازرسی سرزده و ویژه موثر واقع شود. همچنین بکارگیری مدیران متعهد و ارزیابی مدیریت منابع انسانی نیز راه‌حلی دیگر برای مفید بودن بیشتر کارمندان در پست‌های اداری خود است. نماینده مردم تهران با اشاره به این نکته که باید برای کارمندان تشویق و تنبیه قایل شویم، می‌گوید: به نظر من نوع مدیریت خوب و مناسب، محیط کار را شایسته می‌کند. وی می‌افزاید: همیشه یک معیار مدیریت، نظارت است آن هم نظارت بیرون از مجموعه به صورت نامحسوس. اگر مدیر، درست و مناسب عمل کند، فضای کار را طوری ایجاد می‌کند که معضل و مشکلاتی در بحث کار کارمندان پیش نیاید. اگر مدیر، خود در اداره حاضر باشد و مدیریت زنده و پویایی داشته باشد، زیر مجموعه آن هم همین‌طور عمل خواهد کرد. آلیا می‌گوید: متاسفانه در حال حاضر دیده می‌شود که در بعضی از ادارات، مدیر به بهانه ماموریت یا جلسه، در ساعت کاری خود حضور ندارد. این در حالی است که می‌توان این جلسات و ماموریت‌های کاری را برای خارج از وقت اداری تنظیم کرد. وی معتقد است جامعه ما جامعه دینی است و باید جنبه‌های اخلاقی و دینی در آن تقویت شود. این نماینده نماینده مجلس شورای اسلامی خاطرنشان می‌کند: برای هرکس که نمی‌توان مامور و سامانه گذاشت، این نشانه این است که ما در جامعه عقب گرد کرده‌ایم. این معضلات با حضور موثر مدیر اداره رفع خواهد شد. چراکه اگر در استخدام نیروی انسانی دقت کنیم، نیازی به هزینه کردن نظام‌های خودکنترلی در ادارات نیست.آلیا در آخر می‌گوید: اگر در اداره‌ای، کسی ویژگی‌های تخلف را داشته باشد، مانند فرار از کار و عدم تلاش و کوشش، به طور حتم، نسبت به این نوع نظام‌های نظارتی، باز هم ترفند جدیدی خواهد زد. پس همین‌طور که گفتم باید اخلاق دینی و مسوولیت کاری در بین کارمندان تقویت شود، بدین ترتیب می‌توان امیدوار بود که مشکل ریشه‌ای حل شود.
رصد کارهای روزانه ادارات
دولت الکترونیکی شده، و با راه‌اندازی نظام‌های خود کنترلی، هر کس هر نوع اقدامی که انجام دهد، ثبت می‌شود و مشخص می‌کند که در طول روز چه اقداماتی صورت پذیرفته است. موسوی مبارکه عضو کمیسیون اجتماعی در دوره هشتم مجلس شورای اسلامی با اشاره به این نکته به «حمایت» می‌گوید: منظور از نظام خودکنترلی این است که خود فرد هم ببیند که در طول روز چه کارهای انجام داده است. وی ادامه می‌دهد: در گذشته این‌گونه بود که افراد در ذهن خود برنامه‌های آینده را تنظیم می‌کردند و بعضی‌ها نیز برنامه کاری خود را می‌نوشتند، اما آن دسته از افرادی که در ذهنیت خود برنامه‌ریزی می‌کردند، اقدامات کاری خود را از یاد می‌بردند، اما با توسعه این نظام‌ها، این معضل نیز برطرف خواهد شد. البته هنوز اقدام جدیدی در زمینه نسب نظام‌های خودکنترلی صورت نپذیرفته است. وی ادامه می‌دهد: یک مشکلی که در نهادها و سازمان‌ها در دولت ما وجود دارد این است که، کارمندان دولت باید بدانند که کارمند جمهوری اسلامی هستند و باید به واقع خود را خدمتگزار مردم بدانند. اما متاسفانه بعضی از این کارمندان متوجه این موضوع نیستند و به کار معمولی خود می‌پردازند. نماینده مردم مبارکه به «حمایت» می‌گوید: به واقع آن کسانی که در جمهوری اسلامی مشغول به کار هستند باید این را بدانند که اگر مدیری توانایی و توانمندی ندارد و مسوولیت ارگا نی را می‌پذیرد و همچنین از انجام وظایف کاری خود فرار کرده و برخورد نامناسبی با مردم داشته باشد، بزرگترین خیانت را در حق مردم جامعه کرده است. وی می‌گوید: کنترل کارمندان از جمله اختیارات یک مدیر است. اگر کمبود و یا خطا و برخورد بدی از سوی کارمندان یک اداره با مردم صورت پذیرد و مردم هم دسترسی به مدیر آن اداره نداشته باشند تا انتقاد و نظرات خود را اعلام کنند، این بدترین اتفاقی است که می‌تواند رخ می‌دهد. موسوی‌مبارکه می‌گوید که مدیری که توانمندی ندارد نباید مسوولیت و کاری را قبول کند. البته مشکل از کسانی است که این مدیر را منصوب می‌کنند. به واقع در این مباحث مردم بیشترین ضرر را می‌کنند. وی عنوان می‌کند که مشکل فعلی ما در این است که نظارت کامل و جامعی بر رفتار کارمندان صورت نمی‌پذیرد. وقتی نظارتی وجود داشته باشد، اگر خطایی رخ دهد آن خطا را غیرقانونی، نادیده نمی‌گیرند. باید با افراد خاطی و خوش‌گذران برخورد کرد. ما انتظار داریم که با مردم برخورد صحیحی صورت پذیرد. عضو کمیسیون اجتماعی خاطرنشان می‌کند: کسانی که در ادارات و نهادهای ما می‌نشینند، باید از هر جهت انسان‌های وارسته‌ای باشند. گاهی اوقات کارمند جمهوری اسلامی باید خود را به خطر اندازد، البته دولت هم باید برای کارمندان خود انگیزه ایجاد کند.
وی می‌افزاید: در موقعیتی که اشتغال برای مردم جامعه ما اهمیت بالایی دارد، تعدادی از افراد فرصت‌طلب مشغول کار هستند و کار مردم را راه نمی‌اندازند. در صورتی که در جامعه ما هستند کسانی که با‌هیچ قیمتی قابل خریداری نیستند، باید برای نظارت بر این افراد فرصت‌طلب، این افراد را پیدا کرد. موسوی مبارکه معتقد است که اگر مقررات نظام خودکنترلی در ادارات ما اجرا شود، تمام مسایل موجود رفع خواهد شد. او ادامه می‌دهد: فقط اشکال کار در حال حاضر این است که نظارتی انجام نمی‌شود. هنگامی که کنترل نباشد، بی‌تفاوتی و حرکت نکردن و موارد دیگر مطرح خواهد شد. اما هنگامی که کنترلی بر رفتار کارمندان و حتی مدیران باشد، مزایای بسیاری را در بر خواهد داشت و این نظارت‌ها می‌تواند کارساز باشد. وی می‌گوید که بهتر است هرچه زودتر این سامانه راه‌اندازی شود تا کنترل و نظارت کاملی بر اعمال و رفتار کارمندان صورت پذیرد و برای رفع ایرادات و دادن پیشنهادات و برخورد کردن، بهتر است که هرچه زودتر اقداماتی صورت پذیرد چراکه اگر این نظام باز شود که نظارت کند بر کار ادارات و نهادها، بهترین کاری است که می‌توان انجام داد. موسوی مبارکه همچنین به این نکته نیز در سخنان خود اشاره می‌کند که اگر کوتاهی در زمینه کارمندان می‌بینیم، برای این است که مدتی در نظارت بر اعمال او کوتاهی شده است. او همچنین با اشاره به این نکته که برخی مدیران از پاسخگویی به مردم فرار می‌کنند و حرف مردم را گوش نمی‌دهند، عنوان می‌کند که وقتی نظارت نباشد این مشکلات و همچنین مشکلات دیگری همچون تقلب و پارتی‌بازی پیش می‌آید.
حمایت :۲۸/۱۲/۱۳۹۰