سایت حقوقی وکیل محمد مقصود وکیل محمد مقصود ؛ وکالت و مشاوره در امور حقوقی
اطفال نیز مانند بزرگسالان ممکن است در معرض ایذاء و اذیت تبهکاران اجتماع قرار گیرند.به طور کلی هرگاه جرمی علیه کودکی ارتکاب شود، فرضا کودکی در منازعه، بینایی خود را از دست بدهد و یا در اثر تصادف رانندگی کشته شود، با مرتکب و مجرم همان رفتاری می شود که اگر مجنی علیه، کبیر بود. به عبارت دیگر سن مجنی علیه تاثیری در میزان مجازات مجرم ندارد.
تنها موردی که سن کودک در تخفیف مجازات فاعل موثر است زنای محصنه می باشد.
گاهی اوقات وجود رابطه ابویت بین مجرم و مجنی علیه موجب تخفیف مجازات مرتکب می شود. طبق ماده ۲۲۳ قانون مجازات اسلامی: “هرگاه بالغ، نابالغی را بکشد، قصاص می شود” بنابراین فرد بالغ و کبیری را به جرم قتل کودکی نابالغ باید قصاص نمود. اگر قاتل پدر یا جد پدری باشد طبق ماده ۲۲۰ همان قانون از قصاص معاف بوده و فقط باید به ورثه مقتول دیه بپردازد و تعزیر شود. میزان تعزیر بستگی به نظر دادگاه دارد و می تواند حتی یک ضربه شلاق یا یک روز حبس هم باشد.
مادر مشمول این تخفیف قانونی نمی شود و اگر مرتکب قتل فرزند خود باشد باید قصاص گردد. نکته بسیار مهم آن است که سقط جنین در قوانین جزایی ما جرم است و به عبارت دیگر اگر پدری کودک خویش را که هنوز متولد نشده است از بین ببرد مرتکب جرم شده و باید مجازات شود و دادگاه کیفر او را ازحدی که در قانون مشخص شده نمی تواند تخفیف دهد، اما اگر همین پدر بعد از تولد کودکش، او را عمدا به قتل برساند، دادگاه به عنوان تعزیر می تواند او را به یک ضربه شلاق محکوم کند.
ماده ۶۲۲ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات و مجازات های بازدارنده) مصوب سال ۱۳۷۵ مقرر می دارد: “هر کسی عالما عمدا یا به واسطه ضرب یا اذیت و آزار زن حامله، موجب سقط جنین وی شود علاوه بر پرداخت دیه یا قصاص، حسب مورد به حبس از یک تا سه سال محکوم خواهد شد.” قید کلمه “هرکس” نشان دهنده آن است که در این مورد بین شوهر (پدر جنین) و بیگانه فرقی نیست. بنابراین اگر شوهر همسر حامله خود را به قصد آنکه جنین سقط شود کتک بزند و عمل وی باعث سقط جنین همسرش گردد، طبق ماده ۶۲۲ می توان حتی او را به قصاص نیز محکوم نمود، اما اگر جنین جان سلامت به در برد و زنده متولد شود و پدرش او را خفه کند قصاص نخواهد شد و دادگاه می تواند علاوه بر پرداخت دیه، او را حتی به ده روز حبس به عنوان تعزیر محکوم کند.
نکته قابل توجه در مورد ماده ۶۲۲ قانون اخیرا لذکر آن است که چه زمانی سقط جنین موجب پرداخت دیه است و چه موقعی باعث قصاص؟
باتوجه به بند ۶ از ماده ۴۸۷ قانون مجازات اسلامی مصوب سال ۱۳۷۰ که مقرر می دارد دیه جنین که روح در آن پیدا شده باشد اگر پسر باشد دیه کامل و اگر دختر باشد نصف دیه کامل است، می توان بر این عقیده بود که در مورد ماده ۶۲۲ اگر کسی زن حامله را به قصد سقط جنین عالما عامدا مورد ضرب و ایذاء و آزار قرار دهد، در صورتی که روح در جنین دیده شده باشد و سقط گردد مجازات پرداخت دیه وفق ماده ۴۸۷ می باشد که در این حالت یعنی پرداخت دیه جنین می توان مجرم را به یک تا سه سال محکوم نمود. اکثر فقها و پزشکان بر این اعتقاد هستند که با به کار افتادن قلب جنین، روح در وی دمیده می شود.
حمایت های قانونی مخصوص کودکان
اطفال چون قادر به دفاع از خود نیستند بنابراین لازم است تحت حمایت خاص قانونی قرار گیرند. حمایت های قانونی در زمینه های زیر صورت می گیرد؛
-۱ بچه دزدی: الف – ربودن و مخفی کردن کودکی که تازه متولد شده است در مقررات کیفری ایران عنوان خاصی داشته و برای مرتکب، مجازاتی در نظر گرفته شده است. ماده ۶۳۱ از کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی (تعزیرات و مجازات های بازدارنده) مصوب سال ۱۳۷۵، در این مورد مقرر می دارد: “هرکس طفلی را که تازه متولد شده است بدزدد یا مخفی کند یا او را به جای طفل دیگری یا متعلق به زن دیگری غیر از مادر طفل قلمداد نماید به شش ماه تا سه سال حبس محکوم خواهد شد و چنانچه احراز شود که طفل مزبور مرده بوده است، مرتکب به یکصد هزار ریال جزای نقدی محکوم خواهد شد.” نکته قابل توجه آن است که طبق نص صریح ماده ۷۲۶ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات و مجازات های بازدارنده) جرم موضوع ماده ۶۳۱ از جمله جرایم عمومی بوده و با گذشت شاکی خصوصی، پرونده بسته نخواهد شد.
ب – ماده ۶۲۱ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات و مجازات های بازدارنده) مصوب سال ۱۳۷۵مقرر می دارد: “هرکس به قصد مطالبه وجه یا مال یا به قصد انتقال یا به هر منظور دیگری به عنف یا تهدید یا حیله یا به هر نحو دیگری شخصا یا توسط دیگری شخصی را برباید یا مخفی کند به حبس از پنج تا پانزده سال محکوم خواهد شد. در صورتی که به مجنی علیه آسیب جسمی یا حیثیتی وارد شود مرتکب به حداکثر مجازات تعیین شده محکوم خواهد شد و در صورت ارتکاب جرایم دیگر به مجازات آن جرم نیز محکوم می گردد”
تبصره: مجازات شروع به ربودن سه تا پنج سال حبس است.
نکته قابل توجه آن است که اگر در اثر ربودن طفلی به وی آسیب جسمی وارد آید، فرضا دست کودک شکسته شود، علاوه بر ۱۵ سال حبس باید دیه دست شکسته هم مورد حکم قرار گیرد. همچنین است اگر کودکی که ربوده شده مورد آسیب حیثیتی قرار گیرد، فرضا کودکی را می ربایند و به او تجاوز جنسی می کنند، در این حالت اگر مجرم فرد بالغی باشد مجازات وی قتل است زیرا ماده ۱۱۲ قانون مجازات اسلامی مقرر داشته است: “هرگاه مرد بالغ و عاقل با نابالغی لواط کند فاعل کشته می شود …” بنابراین با کشته شدن مجرم، دیگر مجازات حبس را در مورد وی اجرا نمی کنند.
-۲ رها کردن طفل – طبق ماده ۶۳۳ قانون مجازت اسلامی (تعزیرات و مجازات های بازدارنده) مصوب سال ۱۳۷۵، هرگاه کسی شخصا یا به دستور دیگری طفل یا شخصی را که قادر به محافظت خود نمی باشد در محلی که خالی از سکنه است رها کند به حبس از شش ماه تا دو سال و یا جزای نقدی از سه میلیون تا دوازده میلیون ریال محکوم خواهد شد و اگر در آبادی و جایی که دارای سکنه باشد رها کند تا نصف مجازات مذکور، محکوم خواهد شد و چنانچه این اقدام سبب وارد آمدن صدمه یا آسیب یا فوت شود رها کننده علاوه بر مجازات فوق حسب مورد به قصاص یا دیه یا ارش نیز محکوم خواهد شد.
-۳ قصاص جنین – حیات با انعقاد نطفه محقق می گردد و بنابراین سقط جنین در واقع قتل کودکی است که هنوز متولد نشده و از این رو می توان مجازا ت مقرر برای سقط جنین را جزء حمایت های قانونی از کودک شمرد. سقط جنین گاهی اوقات با رضایت مادر و زمانی بدون رضایت مادر صورت می گیرد و مقررات هریک از دو مورد متفاوت است.
الف – سقط جنین بدون رضایت مادر – همان طور که ذکر شد ماده ۶۲۲ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات و مجازات های بازدارنده) مصوب سال ۱۳۷۵ مقرر می دارد: “هرکس عالما عامدا به واسطه ضرب یا اذیت و آزار کردن زن حامله، موجب سقط جنین وی شود علاوه بر پرداخت دیه یا قصاص، حسب مورد به حبس از یک تا سه سال محکوم خواهد شد، قید کلمه “هرکس” نشان دهنده آن است که در این مورد بین شوهر (پدر جنین) و بیگانه فرقی نیست.
نکته قابل توجه آن است که در مورد ماده فوق الذکر چه زمانی می توان مجرم را قصاص نمود و چه هنگامی فقط به پرداخت دیه و حبس محکوم خواهد شد؟ در پاسخ باید گفت که بند ۶ ماده ۴۸۷ قانون مجازات اسلامی مصوب سال ۱۳۷۰ مقرر می دارد که، دیه جنین که روح در آن پیدا شده است، اگر پسر باشد دیه کامل است و مقرر می دارد که دیه جنین که روح در آن پیدا شده است و دختر باشد، نصف دیه کامل است. بنابراین می توان بر این عقیده بود تا زمانی که روح در جنین دمیده نشده است او انسانی کامل نیست تا قتل وی موجب قصاص گردد و پس از دمیدن روح تبدیل به انسان کامل می شود و دیه او مانند دیه انسان کامل است بنابراین درمورد ماده ۶۲۲ اگر کسی موجب سقط جنین شود که روح در آن دمیده شده باشد باید قصاص گردد. اگر روح در جنین دمیده نشده باشد، مرتکب به پرداخت دیه و حبس از یک تا سه سال محکوم خواهد شد.
اکثر فقها و پزشکان بر این اعتقاد هستندکه با به کار افتادن قلب جنین، روح دمیده خواهد شد.
ب – سقط جنین با رضایت مادر – گاهی اوقات مادر علاقه مند به سقط جنین بوده و با استفاده از ادویه یا وسایلی موجبات سقط جنین خود را فراهم می آ ورد . ماده ۶۲۳ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات و مجازات های بازدارنده) مصوب سال ۱۳۷۵ مقرر می دارد: “هرکس به واسطه دادن ادویه یا وسایل دیگری موجب سقط جنین زن گردد به شش ماه یا یکسال حبس محکوم می شود و اگر عالما عامدا زن حامله ای را دلالت به استعمال ادویه یا وسایل دیگری نماید که جنین وی سقط گردد، به حبس از سه تا شش ماه محکوم خواهد شد مگر اینکه ثابت شود این اقدام برای حفظ حیات مادر می باشد و در هر مورد حکم به پرداخت دیه مطابق مقررات مربوط داده خواهد شد.”
روزنامه رسالت، شماره ۶۴۴۰ به تاریخ ۷/۳/۸۷، صفحه ۵ (فرهنگی)
□