سایت حقوقی وکیل محمد مقصود وکیل محمد مقصود ؛ وکالت و مشاوره در امور حقوقی
پس از مدت‌ها سرانجام موضوع پیوستن ایران به معاهده برن، موسوم به کپی‌رایت به هیئت دولت فرستاده شده است. این لایحه پس از بررسی‌هایی که در ماه‌های گذشته در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بر روی آن انجام گرفت، به هیئت دولت تحویل داده شد.
اگرچه راه درازی برای تبدیل شدن این لایحه به قانون در پیش است، اما در صورت تصویب آن، ایران برای اولین بار به کنوانسیونی بین‌المللی مربوط به کپی‌رایت خواهد پیوست.
تاکید دین اسلام بر رعایت حقوق دیگران
در همین رابطه استاد دانشگاه امام صادق(ع) در گفت‌وگو با «حمایت» می‌گوید: به نظر من نپیوستن به معاهده برن، اولا یک مشکل پرستیژی برای ایران دارد؛ به هر حال ما یک کشوری هستیم که معتقدیم که حکومتی مبتنی بر اخلاق و اسلام بنا کرده‌ایم و حق دیگران و حق‌الناس را رعایت می‌کنیم و تاکید داریم که حق‌الناس در خیلی جاها قابل گذشت نیست.
دکتر حجت‌الله ایوبی با اشاره به ارزش‌های اخلاقی جامعه ایرانی می‌گوید: خداوند از حق خودش می‌گذرد اما از حق‌الناس نمی‌گذرد. بنابراین چنانچه یک جریانی در دنیا به وجود آمده که می‌خواهد از حقوق مردم پاسداری کند، برازنده کشور ما نیست که به آن نپیوندد چراکه تعلل در پیوستن به این معاهده می‌تواند این‌گونه تفسیر شود که ما می‌گوییم سرقت ادبی را جایز می‌دانیم و کپی‌رایت را به رسمیت نمی‌شناسیم. چنین عملکردی با اساس و ادعا‌هایی که در عرصه اخلاق داریم تطبیق چندانی ندارد. وی می‌افزاید: بسیاری از کشورها، سالیان سال است که معاهده کپی‌رایت را امضا کرده‌اند. درباره قانون کپی‌رایت دو بحث مطرح است: ۱٫ حمایت از سرمایه‌گذاران و پدیدآورندگان و ۲٫ رعایت حقوق معنوی صاحب اثر.
وی در توضیح مورد دوم می‌گوید: رعایت حق معنوی به معنی این است که اثری که خلق شده، فارغ از زمینه کاری آن و اینکه اثر موجود کتاب، مقاله، اثر هنری، نقاشی، فیلم یا هر مورد دیگر هنری باشد، بخشی از وجود خالق و آفریننده آن اثر محسوب می‌شود، به همین دلیل، لازم است که تمامیت او حفظ شود.ایوبی یادآور می‌شود که در بیشتر کشورها، مالکیت معنوی برای پدیدآورنده اثر به مدت ۴۰ سال و حتی به ۷۰ مورد حمایت قرار می‌گیرد. اما با وجودی که ما در کشور جمهوری اسلامی ایران زندگی می‌کنیم، هنوز قوانین در این رابطه ناقص است. استاد دانشگاه امام صادق(ع) با اشاره به اینکه ایران، کشور فرهنگ و هنربوده و درعرصه کتاب مقاله و سایر دست‌آوردها علمی ما مدعی هستیم، خاطرنشان میکند: چنین کشوری که مرکز تولید، خلاقیت و آفرینش است، نمی‌شود که قانون کپی‌رایت و مالکیت معنوی را به تصویب نرساند و به این معاهده بین‌المللی نپیوندد.
گام بزرگ ایران در حمایت از کپی‌رایت
معاهده کپی‌رایت تاکنون در ایران جدی گرفته نشده است و اقدام وزارت ارشاد برای تهیه لایحه‌ای برای پیوستن به معاهده برن، می‌تواند گام بزرگی در جهت حمایت معنوی از تولیدکنندگان آثار حقوقی در همه جهان باشد. دکتر حجت‌الله ایوبی، با اشاره به اینکه ایران به دلیل عدم امضای قانون کپی‌رایت یا مالکیت معنوی دچار مشکل است، می‌گوید: اگر چه عده‌ای به دلیل خلاء موجود می‌توانند هرچه را که می‌خواهند به راحتی از طریق اینترنت یا اطلاعات کپی شده بدست بیاورند، اما از طرف دیگر، شرایط موجود، برای تولیدکنندگان فیلم و موسیقی کشور و آفریننده‌های ادبی، مشکلات زیادی به وجود آورده است.به طور حتم با پیوستن ایران به معاهده برن، قیمت برخی کالاها که تاکنون با نقض حقوق صاحب اثر به راحتی کپی می‌شد، افزایش می‌یابد. وی ادامه میدهد: ما امروزه بسته‌هایی نرم‌افزاری داریم که رسما محصولات دیگران را کپی کرده و به اسم شرکت خود می‌فروشند. طبیعی است که با جمع شدن چنین محصولاتی، قیمت‌ها افزایش می‌یابد. وی می‌افزاید: اگر این قانون اجرا شود دیگر رقابت بین کیفیت برنامه‌ها است نه قیمت آنها. ایوبی معتقد است که پیوستن به معاهده کپی‌رایت، اقدام بسیار مهمی است که در حال انجام می‌باشد. وی معتقد است، تلاش‌هایی که برای تصویب این لایحه انجام می‌شود، در تاریخ فرهنگ، هنر و تاریخ اختراعات، ابتکارات و آفرینش‌های ادبی کشور ثبت خواهد شد، هر چند در مقابل حمایت از حقوق تولیدکنندگان آثار هنری باید از حقوق مردم هم دفاع کنیم.
مشکلات پیوستن به معاهده کپی‌رایت
این کارشناس حقوقی در مورد مدت حمایت از برنامه‌ها عنوان میکند، این امر بستگی به نوع برنامه‌ها دارد. زمان حمایت از هر محصولی مشخص است. اما بعد از سپری شدن آن زمان، باید در دسترس آزادانه مردم قرار بگیرد. حتی در دنیای امروز، کپی‌رایت مخالفانی هم دارد زیرا برخی بر این باورند که امروز شکاف بین شمال و جنوب بر سر اقتصاد و پول و این‌گونه مسایل نیست، بلکه بر اثر دسترسی به اطلاعات است، زیرا در کشورهای فقیر، در دسترسی به اطلاعات مشکلاتی وجود دارد و از این جهت، بین کشورهای فقیر و غنی شکاف می‌افتد.ایوبی در آخر عنوان میکند که درباره این موضوع که چرا تا الان قانون کپی‌رایت امضا نشده باید بگویم که این موضوع به دلیل این است که بعضی فکر می‌کردند با امضای این قانون باید بیشتر پول خرج کنیم و دسترسی به اطلاعاتمان کمتر خواهد شد.
موافقان و مخالفان چه می‌گویند؟
در نظام حقوقی ما، به رسمیت شناختن حقوق معنوی، پس از مباحثات دامنه‌دار حقوقی و فقهی تثبیت شد. پیش از این، اختلاف نظری که بین علما، فقها و افراد مربوط وجود داشت این بود که یک فکر، چیزی مثل یک زمین نیست که سند داشته باشد و بتوان از آن حمایت کرد. در مقابل گروهی معتقد بودند که درست نیست که یک نفر وقت بگذارد یک اثر را خلق کند و زمانی که آن اثر را به بازار عرضه کرد، در حالی که هیچ سود معنوی و مالی از اثر خود نبرده، این اثر تکثیر شود و در دسترس همه قرار گیرد. محسن داوری، با بیان استدلال‌های دو گروه موافقان و مخالفان حمایت از مالکیت معنوی به «حمایت» می‌گوید: کپی‌رایت تمام تولیدات آثار هنری و فکری که شخص یا اشخاصی برای خلق آن تلاش کرده را شامل می‌شود.استاد دانشگاه امام صادق (ع) به «حمایت» می‌گوید: در فضای مجازی هم اگر ابتکار و طرح خاصی ارایه شده باشد که توسط فکر خاصی به‌وجود آید، طبیعی است باید مورد حمایت قرار بگیرد. دکتر داوری خاطرنشان میکند: به طور کلی این قانون بسیار مورد نیاز است زیرا در بیشتر کشورها وجود دارد اما به این نکته باید اشاره کرد که هر قانونی برای آن که بتواند مفید واقع شود، باید به صورت جدی به آن رسیدگی شود.
معاهده برن، جامع است
معاهده برن به دلیل اینکه قانون حمایت از مولف و آثار هنری را هم در دل خود جای داده، معاهده‌ای جامع است. رییس دپارتمان حقوقی تطبیقی دانشگاه تهران با اشاره به این نکته به «حمایت» می‌گوید: ما دو قانون قبل از انقلاب برای حمایت از تولیدکننده اثر هنری داشتیم. یکی قانون مولفان است و قانون دیگر در سال ۱۳۵۲ تحت عنوان قانون ترجمه و تکثیر کتب، نشریات و آثار صوتی تصویب شد. این دو قانون، هم قدیمی بود و هم نواقصی داشت که برای به روز رسانی و منطبق کردن این قوانین با استانداردهای بین‌المللی، لازم بود که اصلاحات اساسی در این دومورد انجام شود.دکتر سعید حبیبا ادامه میدهد: ما درخواست عضویت در بعضی سازمان‌ها ارایه کرده‌ایم و یکی از شروط لازم برای عضویت در آنها، رعایت قانون کپی‌رایت و بحث حقوق مالکیت فکری است، بنابراین لازم است که به معاهده برن بپیوندیم. مثلا کشورهایی که می‌خواهند عضو سازمان تجارت جهانی شوند، باید کنوانسیون رم و برن را بپذیرند و یا اگر هم نپذیرفتند، استانداردهای این دو کنوانسیون را رعایت کنند. ما به رغم اینکه هنوز عضو این دو کنوانسیون نشده‌ایم چون درخواست عضویت در سازمان تجارت جهانی (wto) را داده‌ایم باید استانداردهای خواسته شده را رعایت کنیم.
قانون کپی‌رایت ضمانت اجرایی ندارد
نداشتن ضمانت اجرایی قوی را اشکال وارد بر قانون کپی‌رایت می‌دانند. در همین زمینه دکتر حبیبا با وارد دانستن اشکال موجود می‌گوید: اشکال عمده قانون کپی رایت این است که ضمانت اجرایی خیلی قوی ندارد، به همین دلیل این قانون اصلاح شده و اصلاحات آن هم بر طبق مدل سازمان جهانی مالکیت فکری است که در اکثر کشورها توسعه رعایت می‌شود. رییس دپارتمان حقوق تطبیقی دانشگاه تهران ادامه میدهد: دو نکته مهمی که در قانون کپی‌رایت مد نظر قرار می‌گیرد این است که استانداردهای جهانی در آن رعایت شود. نکته دیگر اینکه قانون‌های گذشته، به طور کامل و جامع به مشکلات رسیدگی نمی‌کرد در حالی که در قانون جدید این‌گونه نواقص رفع شده است.
حمایت قانون کپی‌رایت از همه تولیدکنندگان
دکتر حبیبا خاطرنشان میکند: وقتی می‌گوییم مالکیت ادبی و هنری یا کپی‌رایت، این اصطلاح تمام آثاری که در حوضه‌های علمی، ادبی و هنری تولید می‌شود و همچنین سازمان‌های پخش‌کننده و تولیدکنندگان آثار صوتی و حقوق، اجراکنندگان آن را دربرمی‌گیرد.. یعنی هر حوزه‌ای که در آن اثری جدید به وجود آید، در این دایره قرار می‌گیرد. دراصل، قانون کپی رایت به منظور حمایت از حقوق مولفان و آفرینندگان یک اثر و تمام کسانی است که در آفرینش یک اثر دست داشته‌اند، وضع شده است.وی درباره مدت حمایت معنوی از آثار در قانون کپی‌رایت پیشنهادی به دولت خاطرنشان میکند: در قانون قبلی حدودا تا ۴۰ سال از آثار معنوی حمایت می‌شد؛ اما در جهان معمولا ۵۰ سال بعد از فوت پدیدآورنده این حمایت‌ها اعمال می‌شود. حتی بعضی کشورها تا ۷۰ سال از پدیدآورنده حمایت می‌کنند. در قانون پیشنهادی ما هم همین زمان یعنی ۵۰ سال پس از مرگ پدیدآورنده اثر برای حمایت از وی پیش‌بینی شده است.
حمایت از پدیدآورنده و سرمایه‌گذار
دکتر حجت‌الله ایوبی در توضیح رویکردهای موجود در حمایت از حقوق معنوی می‌گوید: در قانون کپی‌رایت دو رویکرد وجود دارد یک رویکرد که بیشتر انگلیسی است به طوری که آنها مساله افرینش، خلاقیت و هنر را یک مساله اقتصادی می‌بینند بنابراین نگاه اول را باید نگاه اقتصادی نامید. یعنی در درجه اول اولویت کسانی هستند که سرمایه‌گذاری می‌کنند. بنابراین اگر فیلمی تولید می‌شود تهیه‌کننده، حقوق آن برای تولیدکننده است یا وقتی کتابی چاپ می‌شود موسسه‌ای که کتاب را چاپ میکند، حق دارد. ایوبی با جمع این دو دیدگاه می‌گوید: در مقابل این دیدگاه، نظری وجود دارد که به جای صاحب مادی اثر بر صاحب معنوی اثر تاکید ویژه‌ای دارد، اما تعادل بین این دو دیدگاه این است که در هر صورت، هم حق مولف و هم سرمایه‌گذار حفظ شود. امروز تمام تلاش قانون‌گذاران این است که بتوانند این دو حق را رعایت کنند و بتوانند بین سرمایه‌گذاران و مولفان توازن بر قرار کنند.این کارشناس خاطرنشان میکند: در گذشته خلق آثار و تالیفات بیشتر جنبه فردی داشت، این در حالی است که امروزه در تولید اثر افراد زیادی دست اندرکارند. بنابراین رعایت توازن حقوقی بین این دو دسته کار بسیار دشواری است. از طرف دیگر، جامعه هم در این بین حقی دارد. بنابراین اگر نویسنده‌ای در ایران کتابی را می‌نویسد، اگر سینماگری فیلمی را می‌سازد از حقوق جامعه استفاده کرده، از امکانات جامعه استفاده کرده و در نتیجه ما می‌خواهیم، حقوق مولف و سرمایه گذاران حفظ شود و در عین حال جامعه را هم محروم نکرده باشیم. بدین ترتیب، همه به آنچه استحقاق آن را دارند، خواهند رسید.تنها ۱۲ کشور جهان معاهده برن را نپذیرفته‌اند که کشور جمهوری اسلامی ایران، یکی از این کشورهاست. با وجود آنکه لایحه عضویت ایران در این سازمان، تهیه شده است، باز هم برخی بر تاثیر منفی عضویت در این سازمان بر قیمت برخی محصولات و جریان فنآوری به کشورمان تاکید می‌کنند. در مقابل، بیشتر کارشناسان، تصویب این قانون را مفید می‌دانند. اهمیت پیوستن به این معاهده در پرستیژ بین‌المللی کشور و ضرورت حمایت از آثار پدیدآورندگان که جنبه اسلامی و اخلاقی هم دارد، از دلایلی است که کارشناسان برای پیوستن ایران به معاهده کپی‌رایت بر آن تاکید می‌کنند. علاوه بر این، پیوستن به این معاهده پیش نیازی برای عضویت در برخی سازمان‌ها مثل سازمان تجارت جهانی است.
حمایت :۲۷/۱/۱۳۹۱