سایت حقوقی وکیل محمد مقصود وکیل محمد مقصود ؛ وکالت و مشاوره در امور حقوقی
اصل۱۵۶ قانون اساسی کشورمان درباره وظایف قوه‌قضاییه تنظیم شده است. در ابتدای این اصل با اشاره به این موضوع که قوه‌قضاییه قوه‌ای است مستقل که پشتیبان حقوق فردی و اجتماعی و مسئول تحقق بخشیدن به عدالت است گفته شده است که قوه‌قضاییه عهده‌دار وظایفی نظیر رسیدگی و صدور حکم در مورد تظلمات، تعدیات، شکایات، حل و فصل دعاوی، احیای حقوق عامه و گسترش عدل و آزادی‌های مشروع، نظارت بر حسن اجرای قوانین است.
اقدام مناسب برای پیشگیری از وقوع جرم و اصلاح مجرمان و البته کشف جرم و تعقیب و مجازات و تعزیر مجرمان و اجرای حدود و مقررات مدون جزایی اسلام از دیگر وظایف قوه‌قضاییه محسوب می‌شود.کشف جرم یکی از نکات مهمی است که در همه جوامع جهانی به آن اهمیت داده می‌شود، چرا که اگر جرمی کشف نشود و مجرم بتواند عمل مجرمانه خود را مخفی نگه دارد، عدالت قضایی از بین رفته و کم‌کم جرایم پنهان جامعه را فرا می‌گیرد. بر این اساس است که می‌گویند کار کشف جرم از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار است که شاید می‌طلبد نهادی درون قوه‌قضاییه این وظیفه خطیر را طبق قانون اساسی برعهده بگیرد.
درباره اینکه کشف جرم بر اساس قوانین جمهوری اسلامی ایران بر عهده قوه‌قضاییه است و این وظیفه خطیر چرا باید بر عهده این قوه‌قرار بگیرد، با یکی از کارشناسان با تجربه که سابقه سال‌ها تدریس در دانشکده‌های حقوق را دارد یعنی دکتر محمود آخوندی گفت‌وگو کرده‌ایم. او با ظرافت خاصی در رابطه با کشف جرم و چگونگی کشف آن و البته قوانین کشورهای دیگر در رابطه با کشف جرایم سخن گفته و بارها و بارها در خلال گفت‌وگو به اهمیت کشف جرم در رعایت عدالت قضایی اشاره میکند، البته شاید مهم‌ترین بخش گفت‌وگوی جذاب زیر آنجا است که دکتر آخوندی درباره اینکه چرا قوه‌قضاییه وظیفه کشف جرم را برعهده گرفته و اینکه برای چه قانونگذار این وظیفه خطیر را به قوه‌قضاییه اعطا کرده صحبت میکند. مشروح این گفت‌وگو در ادامه بیان می‌شود.
منظور از کشف جرم که در قانون اساسی نیز مورد اشاره قرار گرفته است، چیست و این وظیفه خطیر را در حال حاضر چه نهادی در کشور عهده‌دار است؟
منظور از کشف جرم یعنی آشکار شدن آن، منظور آشکار کردن عملی کیفری و ممنوع است. یعنی طوری این کیفر آشکار شود که مقامات قضایی و مردم عادی نیز از آن اطلاع داشته باشند. کشف جرم در نظام فعلی از وظایف ضابطان دادگستری و پلیس قضایی است.
کشف جرم در عدالت‌محور بودن نظام کیفری چه نقشی داشته و از چه اهمیتی برخوردار است؟
طبق قوانین در همه دنیا تا جرمی کشف نشود نمی‌توان محاکمه کیفری انجام داد و البته یکی از مسایلی که نیاز است به آن توجه شود، این است که برگزاری محاکمه تنها برای جرایمی است که کشف شده باشد. پس بر این اساس معلوم می‌شود که اهمیت کشف جرم چقدر زیاد است و این کار تا چه اندازه حساس است. بر این اساس کشف جرم از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بوده و تا جرمی کشف نشود نمی‌توان با مجرم برخورد کرده و عدالت قضایی را در کشور اجرا کرد. با این تفاسیر باید گفت که اگر جرمی کشف نشود نه تنها محاکمه انجام نمی‌شود بلکه متهم هم بدون مجازات مانده و گرفتار قانون نمی‌شود.
قوانین و ضوابط جمهوری اسلامی ایران چه راهکارهایی را برای هر چه بهتر انجام شدن این مهم پیش‌بینی کرده است که این مهم هر چه سریعتر کشف شده و به اجرای عدالت در جامعه کمک شود؟
این را باید اشاره کنم که برای کشف جرم در قوانین کشور قواعد مشخصی وجود ندارد، اما برای کشف جرم و البته سریعتر کشف کردن جرایم باید آموزش‌هایی به افراد متخصص داده شود و این کار آگاهانه و با حضور نیروهایی خاص انجام پذیرد. هر اندازه که پلیس قضایی در این زمینه آموزش بیشتری دیده باشد و به کار خود مسلط‌‌تر باشد، می‌توان گفت که به همان اندازه کشف جرم و برملا شدن جرایم در کشور پیشرفت بیشتری کرده و راحت‌تر می‌توان جرایم را کشف و به اجرای عدالت قضایی کمک کرد و در جامعه عدالت قضایی بیشتری ایجاد کرد، البته در عین حال کشف جرم می‌تواند دلیلی باشد تا افراد کمتری به انجام جرایم پرداخته و به نوعی جنبه پیشگیری از جرم نیز داشته باشد.
قانون اساسی کشور ما وظیفه کشف جرم را بر عهده قوه‌قضاییه نهاده است، اما چرا این قانون چنین وظیفه خطیر و با اهمیتی را به این قوه واگذار کرده است؟
در ارتباط با این موضوع باید این را بگویم که، این موضوع که وظیفه کشف جرم را قانون اساسی کشور بر عهده قوه‌قضاییه گذاشته است، به زمانی بازمی‌گردد که دادگستری در کشور مورد اطمینان بود و همه کارها توسط وزارت دادگستری انجام می‌شد. آن زمان و بر همین اساس این شواهد، اختیار کشف جرایم در کشور به قوه‌قضاییه سپرده شد؛ اما باید این را بگویم که فکر می‌کنم اگر امروزه قرار می‌شد قانونگذار دوباره تدوین قانون کرده و قانون را دوباره بنگارد، چنینی اختیاری را در حیطه و وظایف قوه‌قضاییه قرار نمی‌داد و مانند دیگر کشورها شاید این موضوع را در زیرمجموعه یک وزارت‌خانه تعریف می‌کرد.
کشف جرم اکنون از منظر قانونی در کشورهای دیگر بر عهده چه نهادی است؟
در کشورهای دیگر و البته اکثر کشورهای پیشرفته کشف جرم از اختیارات مقامات قضایی کشور است مانند وزارتخانه‌ها، البته باید این را توجه کرد که در اغلب کشورهای دنیا، پلیس قضایی وجود دارد که زیر نظر وزارتخانه‌ای از درون کشور مانند وزارت کشور فعالیت میکند. معمولا افراد پلیس قضایی ادله لازم را برای کشف جرم جمع‌آوری کرده و آن را در اختیار مقامات قضایی دیگر که در کشورشان فعالیت می‌کنند مانند دادگاه‌ها قرار می‌دهند، تا ادامه روند پی‌گیری مجرم و برگزاری محاکمه و از این دست اقدامات روی جرمی که کشف شده صورت گیرد.
در کشور ما وضعیت به چه ترتیب است؟ چه نهادی کار کشف جرم را در کشور به صورت خاص انجام می‌دهد؟
با وجودی که در کشورهای دیگر پلیس قضایی مامور این کار است اما کشف جرم در ایران توسط ضابطان دادگستری و تحت نظارت دادستان که انجام وظیفه میکند، انجام می‌شود. نهاد خاص آن‌چنانی تحت عنوان پلیس‌قضایی وجود ندارد.
روش کنونی که در کشور برای کشف جرم انجام می‌شود آیا از نظر شما روش درستی است؟ واگر نه، چه پیشنهادی برای این موضوع دارید؟
این موضوع را ابتدا باید در اهمیت موضوع کشف جرم یادآوری کنم که متهم بعد از کشف جرم است که محاکمه می‌شود، اول باید جرمی کشف شود و بعد محاکمه صورت پذیرد. در این زمینه قانونگذار در قانون آیین دادرسی می‌گوید که هیچ فردی را نمی‌توان به بهانه اتهام قبل از کشف جرم بازداشت و احضار کرد. اگر دلایل کافی برای متهم کردن فرد وجود نداشته باشد نمی‌توان کسی را بازداشت کرد. بر این اساس به صرف دانستن انجام جرم از طرف فردی، بدون داشتن مدرک و کشف جرم او، نمی‌توان آن فرد را بازداشت کرد.اما در رابطه با روش کنونی کشف جرم که در کشور انجام می‌شود، باید بگویم که این رویه که اکنون در کشور انجام می‌شود، روش درستی است. باید گفت که توانایی کشف جرم را ضابطان قضایی دارند و آنها هستند که که کار کشف جرم را در کشور انجام می‌دهند.
وظیفه کشف جرم طبق قانون اساسی بر عهده قوه‌قضاییه است، اما آیا نهاد خاصی از طرف قوه‌قضاییه مامور این کار شده است؟
خیر! در پاسخ به این سوال باید بگویم که قوه‌قضاییه برای کشف جرم نهاد خاصی را معرفی نکرده است، مگر اینکه بتوانیم به نوعی دادسراها را در این زمینه به عنوان نهاد معرفی و یا معین کنیم، البته دادسرا نهادی است که فقط به کار کشف جرم مشغول نیست و وظایف دیگری نیز برعهده دارد، چراکه تنها یکی از وظایف دادسراها همین کشف جرم است و ضابطان دادگستری هستند که تنها این وظیفه را بر عهده دارند.
حمایت:۱۳/۴/۱۳۹۱