عوامل مؤثر در گرایش نوجوانان و جوانان به اعتیاد در خانواده

پدیده ی اعتیاد به مواد مخدّر یکی از بیماری های قرن حاضر است که به صورت یک معضل جهانی در آمده و اکنون درجامعه ی ما گریبان گیر بسیاری از افراد، بخصوص نسل جوان، شده است.
میزان مصرف مواد مخدّر در سال های اخیر به اندازه ای است که متخصصان و کارشناسان معتقدند بعد از مواد غذایی، هیچ ماده ای روی کره ی زمین نیست که به اندازه ی مواد مخدّر، این چنین آسان، وارد زندگی ملت ها شده باشد.
امّا چگونه این پدیده شوم هویت نسل جوان را تهدید می کند؟ علل و عوامل گوناگونی در ایجاد و تشدید گرایش افراد به اعتیاد به مواد مخدّر دخالت دارد.
یکی از این عوامل نهاد خانواده است که به اعتقاد کارشناسان و صاحب نظران ریشه و بنیان بسیاری از کج روی ها و
آسیب های اجتماعی در درون این نظام کوچک قرار دارد.
این که خانواده چه میزان به ارزش ها و دستورهای اخلاقی اهمیت دهد و آنها را در فرایند زندگی حاکم کند؛ روابط بین اعضای خانواده چگونه باشد و والدین تا چه اندازه به نقش خویش در تربیت فرزندان واقف باشند؛ می تواند اعضای خانواده را در برابر انواع انحرافات، از جمله اعتیاد بیمه کند یا زمینه را برای حرکت در مسیر انحراف فراهم آورد. اگر چه مسئله اعتیاد را می توان هم از زاویه ی روان شناختی و هم از منظر جامعه شناختی مورد بررسی و پژوهش قرار داد، در این نوشتار به بررسی یکی از جنبه های اجتماعی آن، یعنی خانواده خواهیم پرداخت.
مؤلفه های گرایش نوجوانان و جوانان به اعتیاد در کانون خانواده
مؤلفه های گرایش نوجوانان و جوانان به اعتیاد و مواد مخدّر در نهاد خانواده، اشکال و ابعاد مختلف به خود می گیرد که به طور اجمال می توان به موارد زیر اشاره کرد :
۱ – عدم شناخت و آگاهی خانواده
یکی از علل و عوامل گرایش نوجوانان و جوانان به مواد مخدّر، پایین بودن سطح آگاهی و اطلاعات دقیق بعضی از خانواده ها در ارتباط با مشخصات این مواد و ضررهای آن است.
امروزه بسیاری از صاحب نظران تعلیم و تربیت معتقدند که لازم است در کلاس های آموزش خانواده حتماً روی این موضوع تأکید بیشتری صورت گیرد و در کتاب های درسی، برای آشنایی با اعتیاد و آثار تخریبی آن فصلی اختصاص داده شود؛ زیرا بسیاری از افرادی که معتاد شده اند، خود و خانواده ی آن ها، از پیامد های واقعی اعتیاد اطلاعاتی نداشته اند.
۲ – اعتیاد والدین
فرزندانی که در خانواده های معتاد زندگی می کنند، ترس و قبح از معتاد شدن برای آنان از بین رفته است و عادی شدن مصرف مواد مخدّر درخانواده، موجب سهولت گرایش نوجوانان و جوانان به مصرف این مواد می شود. اگر پدر و مادر در خانواده معتاد باشند، اعتیاد آنان از یک سو کنترل و تسلط بر فرزندان را کاهش می دهد و از سوی دیگر عامل انتقال این عادت به فرزندان می شود.
۳ – کمبود محبّت
مهر و محبّت در تکوین شخصیت هر فرد تأثیر بسزایی دارد و محرومیت عاطفی موجب بروز اختلال منش و انواع انحرافات می شود. تحقیقی که در غرب درباره ی بزه کاران انجام شده، نشان می دهد ۹۱ درصد مجرمان در ارتباط با ارتکاب جرم، به نحوی دچار مشکل عاطفی بوده اند.

۴ – افراط در محبّت
زیاده روی در محبّت نیز مانند کمبود محبّت اثر منفی بر تربیت فرزندان دارد، به نحوی که فرزند همیشه متکی بر پدر و مادر است و هیچ گاه احساس استقلال و بزرگ منشی نخواهد کرد. زمانی که چنین فردی وارد جامعه شود و در این موقعیت از
محبّت های پدر و مادر به دور باشد، احساس عقده و کینه جویی می کند و برای جبران این نقیصه دست به هر خلافی خواهد زد.
۵ – خشونت خانوادگی
از دیگر مؤلفه های بروز پدیده ی اعتیاد به مواد مخدر، قرار گرفتن نوجوان و جوان در معرض
خشونت های روحی و جسمی است.
خشونت های والدین، محیط خانه را از صمیمیت، همدلی، وحدت و هماهنگی تهی می کند. خشونت و استبداد ممکن است در کوتاه مدت اثر مطلوبی داشته باشد، ولی به تجربه ثابت شده که این اثرهای مطلوب پایدار نیست و بعد از مدتی تحمل خشونت و شدت عمل والدین برای فرزندان عادی می شود
۶ – اختلاف والدین
خانواده حریم امن و آسایش است. در صورتی که بین والدین اختلاف و درگیری وجود داشته باشد آرامش و آسایش از فرزندان آن خانواده سلب می شود بنابراین فرزندان سعی می کنند بیشترین وقت خود را در خارج از خانه سپری کنند و این امر زمینه را برای ارتباط آنان با افراد ناباب مهیا می سازد که این خود
می تواند مقدمه ای باشد برای اعتیاد.
۷ – کنترل بیش از حد فرزندان
محدود کردن فرزندان می تواند عامل گرایش به انحرافات اجتماعی باشد؛ زیرا از طرفی محدود بودن منجر به فعّال شدن حس کنجکاوی فرد می شود و از سوی دیگر منجر به بروز مشکلات عاطفی می شود.
۸ – آشفتگی کانون خانواده
از دیگر مؤلفه های مهم در گرایش نوجوانان و جوانان به اعتیاد، گسسته شدن پیوندهای عاطفی میان اعضای خانواده است.
هر چند در بسیاری از خانواده ها پدر و مادر حضوری فیزیکی دارند امّا متأسفانه حضور واقعی آنان برای فرزندان به دلایلی محسوس نیست.
۹ – مشغله ی کاری والدین
امروزه بسیاری از والدین به دلیل فشار های مختلف زندگی اصولاً افرادی خسته و عصبی اند و به جای اینکه با در نظر گرفتن شخصیت و موقعیت فرزندان شان بر کارهای آنان نظارت داشته باشند، معمولاً با داد و فریاد و بدون رعایت احترام، به فرزندان خود دستور می دهند. فرزندان در چنین شرایطی اغلب از روی اجبار فرمان های داده شده را اطاعت می کنند.
۱۰ – فقر و مشکلات معیشتی
در میان مؤلفه های بروز پدیده ی اعتیاد در
حوزه ی خانواده، عامل فقر و مشکلات اقتصادی از جایگاه
ویژه ای برخوردار است.
راه کارها و پیشنهادها
به منظور رفع عوامل زمینه ساز گرایش فرزندان به مواد مخدر در خانواده، راهبردهای زیر پیشنهاد می شود :
۱- والدین باید از بحث و نزاع و دامن زدن به اختلافات خانوادگی به شدت بپرهیزند. ۲ – ارتباط با فرزندان خود را بهبود بخشند و به آن ها استقلال رأی و دخالت در امر تصمیم گیری بدهند. ۳- بر وضعیت تحصیلی فرزندان شان نظارت داشته باشند. ۴ – نسبت به اعمال و رفتار فرزندان خود مراقب باشند. ۵ – بر رفت و آمد و معاشرت های آن ها نظارتی مناسب صورت گیرد. ۶ – از تحقیر و توهین به فرزندان بپرهیزند.
۷ – والدین علاقه ی خود را به فرزندان نشان دهند و همه جا پشتیبان آن ها باشند. ۸ – تمامی خواست فرزندان را نباید بدون چون و چرا برآورده سازند.
۹ – پول تو جیبی در حد احتیاجات لازم (نه کم و نه زیاد) در اختیار آنها قرار دهند. ۱۰ – در محیط خانواده سازگاری ایجاد کنند. ۱۱ – بین فرزندان تبعیض قایل نشوند. ۱۲ – و بالاخره بستری مناسب برای احساس امنیت، آرامش، صفا، صمیمیت و درک متقابل در خانواده ایجاد کنند.

حمایت :۱۷/۱/۱۳۹۱

برای عضویت در خبرنامه حقوقی و دریافت آخرین اطلاعات در اینباکس خود ایمیل تان را در بخش زیر وارد نمایید

پس از ثبت ایمیل می بایست به اینباکس خود مراجعه نموده و بر روی بخش مورد نظر در ایمیل ارسالی کلیک فرمایید تا ثبت نام شما تکمیل شود

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شد