خودزنی اقدامی وحشتناک و جسورانه

یکی از موارد دردسرساز و مشکل‌آفرین برای کارکنان یک زندان موضوع خودزنی مددجویان تحت امر می‌باشد. خودزنی که در زندان شایع است نوعی رفتار پرخاشگرانه نسبت به اعضا و جوارح خویش می باشد که فرد اقدام به ضرب و جرح اعضای بدن خود می‌کند. فرد ممکن است با یک وسیله ی برنده مثل تیغ، شیشه و حتی ناخن‌های تیزش به دست‌ها، بازوها، صورت و گردنش آسیب برساند و آنها راآنقدر خراش می‌دهد تا خون بیاید. به نظر می رسد خودزنی یکی از عوارض جنبی اضطراب است. جرح خویشتن اقدام جسورانه و وحشتناکی است که فرد بدان دست می‌زند بدون اینکه مشکلات زیربنایی رفتار خود را شناسایی کند. در بسیاری از اوقات مشاهده می‌شود که اطرافیان فرد با مشاهده رفتار خودزنی احساس درماندگی می‌کنند زیرا مداوای جراحات فرد و تلاش اطرافیان برای اینکه مانع از خودزنی فرد شوند کم‌کم غرولند آنها را به دنبال دارد. اطرافیان کم‌کم خسته می‌شوند و دوست ندارند که این همه وقت خود را صرف مشکلی کنند که خود فرد آن را بوجود آورده است. به عنوان یک مشاور یا یک شاغل در زندان درک بیشتر موضوع خودزنی می‌تواند کمک کند که این پدیده شایع در زندان را بیشتر بشناسیم و در ضمن به کسانی از نزدیکان و مددجویانی که با آنها سر و کار داریم و در معرض خودزنی قرار دارند بیشترکمک کنیم. مسلما کسانی که اقدام به خودزنی می‌کنند از وضعیت فعلی زندگی‌شان آنچنان رضایت کامل ندارند. بعضی از آنها نیز زندگی در زندان و شرایط موجودشان را تحمل ناکردنی می‌پندارند. این حس در این افراد قوی است که نمی‌توانند شرایط موجود زندگی‌شان را تغییر دهند. با اینکه همیشه ممکن است راه‌های دیگری برای تغییر شرایط زندگی وجود داشته باشد. اما این افراد از دیدن این راه‌ها و انتخاب آنها عاجزند. حال این سوال پیش می‌آید که آیا خودزنی یک انتخاب است یا یک تسلیم شدن قطعی در برابر مشکلاتی که به ظاهر فرد نمی‌تواند رو در روی آنها بایستد. نکته مهم اینجاست که این خود فرد است که در مورد طرز زندگی‌اش باید تصمیم بگیرد و خود اوست که تعیین می‌کند که آیا خودزنی یک راه‌حل منفی همیشگی برای رهایی از یک بن‌بست یا تنگناست یا راه‌های دیگری نیز وجود دارد. به عنوان یک مشاور، روان شناس، پزشک، بازجو، زندانبان یا هرکسی که به نوعی با اشخاصی که اقدام به خودزنی می‌کنند برخورد داریم باید نظرمان را در مورد سوالات و موارد زیر روشن و مشخص کنیم:
۱- سوابق متعدد خودزنی ۲- شخص چه مواقعی به شدت احساس یاس و درماندگی می‌کند ۳- آیا تا به حال فرد در مورد ارزش زندگی یا ارزش وجودی خود فکر کرده است ۴- آیا تا به حال در مورد مردن هم فکر کرده است ۵- آیا افکار خودکشی در ذهن او وجود دارد ۶- اگر جواب مثبت است چه کیفیتی در زندگی فرد وجود داشته یا کدام حادثه مهم در زندگی فرد رخ داده که او به این فکر افتاده است ۷- چه عامل یا عواملی می‌تواند باعث این شود که فرد از اقدام به خودزنی منصرف شود ۸- آیا فرد به این نتیجه رسیده که واقعا چاره دیگری جز خودزنی برایش باقی نمانده است ۹- راه‌حل‌های جایگزین و منطقی‌تر کدامند.
پاسخ به این سوالات می‌تواند کنار آمدن با خودزنی و راه درمان آن را برای ما هموار کند.

معانی نهفته در اقدام به خودزنی:
۱- فریادی برای کمک: ممکن است فرد اینگونه اظهار کند که دلیل خودزنی‌اش این بوده که نیاز مبرمی به کمک در مورد حل مشکل خود داشته ولی کسی صدای او را نشنیده، او را درک نکرده و خواسته‌اش را اجابت نکرده است.

۲- روشی برای مجازات خود:
ممکن است این فکر در درون فرد رخنه کرده باشد که من شایسته زندگی کردن نیستم و با خودزنی خود را مجازات کند.

۳- اقدامی به نشانه خصومت با دیگران:
ممکن است فرد بخواهد با دیگران تسویه‌حساب کند و از بلایی که دیگران به سرش آورده‌اند به شدت ناراحت باشد و قصد تلافی کردن داشته باشد اما چون به اندازه کافی قدرت و انرژی لازم را ندارد خشم سرشار خود را متوجه اعضا و جوارح بدن خویش می‌نماید. در واقع فرد یکی از هیجانات خود را تغییر جهت داده است. در این مکانیسم انرژی روانی فرد قابلیت جابه‌جا شدن دارد و از شیء یا موضوع غیرقابل حصول به شیء یا موضوع قابل حصول انتقال می‌یابد.

۴- اقدامی به منظور کنترل دیگران:
شایع‌ترین هدف خودزنی ممکن است این امر باشد، فرد به این باور می‌رسد که کاری می‌کنم که دیگران به خاطر رفتاری که با من داشته‌اند یک عمر ناراحت باشند. در واقع خودزنی یک نوع مکانیسم کنترل است، چون فرد با کنترل نشانه‌های خودزنی خودش واکنش دیگران را به بازی می‌گیرد تا از این راه آسیب و گزند کمتری را تحمل کند.

۵- اقدامی برای جلب توجه:
شاید با خودزنی زمینه‌ای فراهم شود تا دیگران در مورد فرد حرف بزنند و به خاطر رفتاری که با فرد داشته‌اند، تاسف بخورند.

۶- خلاص شدن از یک مشغله ذهنی:
ممکن است فرد زندگی در زندان یا محیطی شبیه به آن را غیرقابل تحمل ببیند و غم دوری از خانواده و اجتماع فشار زیادی را به او وارد کند.

۷- فرار از یک موقعیت غیرممکن:
مثلا فرد از اینکه در یک خانواده معتاد و تزریقی زندگی می‌کند درمانده و ملول شده است و بدین وسیله تنفر خود را برای رهایی و خلاص شدن از این وضعیت نشان می‌دهد.

۸- رهایی از احساس یاس و درماندگی و نداشتن امید به زندگی
این عوامل که در بالا به آنها اشاره شد ممکن است در بروز رفتار خودزنی تاثیر داشته باشد. وقتی عضوی از یک مجموعه اقدام به خودزنی می‌کند، سایر اعضا ممکن است شوک‌زده شوند و با احساساتی از قبیل خشم، انکار، حجالت، احساس‌گناه، اندوه و هراس روبه رو شوند. ممکن است اطرافیان و به خصوص والدین فرد آن را یک لکه بد نامی تصویر کنند و با احساس خجالت و سرافکندگی و گناه روبه رو شوند. این افراد به این نتیجه احتمالی می‌رسند که می‌توانستند با اقدام موثر و به موقع خود مانع از خودزنی فرد شوند و پیش خود این گونه فکر کنند که شاید اگر بیشتر با او صحبت می‌کردم و درددل او را گوش می‌کردم این اتفاق نمی‌افتاد. خودزنی ممکن است در کودکان، جوانان، بزرگسالان به درجات گوناگونی بروز پیدا کند و غالبا با نشانه‌های اختلالات روانی دیگری مانند: افسردگی، اضطراب، اختلال شخصیت مرزی و اختلال شخصیت ضداجتماعی همراه می‌باشد.

حمایت :۱۴/۲/۱۳۹۱