سایت حقوقی وکیل محمد مقصود وکیل محمد مقصود ؛ وکالت و مشاوره در امور حقوقی
قوانین به شدت تحت تاثیر نیازهای جامعه هستند. وقتی در جامعه، نیازی به وجود می‌آید و به تدریج این نیاز در میان مردم قوت می‌گیرد، برای پاسخ به آن، طرح‌ها و لوایحی تنظیم می‌شود و به مجلس فرستاده می‌شود. در رابطه با قوانین کیفری، معمولا نیازی که باعث تدوین قوانین می‌شود، نظم و امنیت است.
برخی از موضوعات به دلیل برهم زدن نظم و امنیت، نیازمند واکنش قانونگذار هستند. در چنین شرایط، قانونی تدوین می‌شود که بار دیگر نظم و امنیت را به جامعه بازگرداند و حقوق می‌تواند دو عملکرد داشته باشد: از یک طرف می‌تواند شارح قوانین باشد و بعد از آنکه قانونی به تصویب رسید، با تحلیل، تفسیر و نقد آن، نقاط قوت و ضعف آن و چارچوب‌های آن را مشخص کند. در حال حاضر حقوقدانان ما معمولا چنین نقشی دارند و به شرح و تفسیر قوانین می‌پردازند. اما از سوی دیگر حقوق می‌تواند سازنده باشد، یعنی قبل از آنکه قانونی به تصویب برسد، دکترین حقوقی، با مطالعه در حوزه مورد نظر، راهکارها و پیشنهادها را ارایه دهند و بر اساس بنیان محکم نظری که بدین ترتیب حاصل می‌شود، قانونی کارآمد تصویب شود. در رابطه با بازی‌های رایانه‌ای هم دقیقا همین شرایط را می‌توان در نظر گرفت. در حال حاضر، بازی‌های رایانه‌ای، تبدیل به یکی از دغدغه‌های خانواده‌ها و دولت شده است، بدون آنکه قانون خاصی در رابطه با آن وجود داشته باشد. «حمایت» در گفت‌وگو با کارشناسان، سعی می‌کند با بررسی موضوع، راهکارهایی مناسب قانونگذار نسبت به این موضوع بررسی کند. آیا باید قانون جدیدی تصویب شود یا قوانین موجود کفایت می‌کند؟ پیشگیری از تاثیرات منفی بازی‌های رایانه‌ای از چه طریق امکان‌پذیر است، پاسخ این سوالات را در گفت‌وگو با کارشناسان، مورد بررسی قرار داده‌ایم.
مشکلات ورود غیرمجاز بازی‌های رایانه‌ای
یک حقوقدان درباره قوانین بازی‌های رایانه‌ای به «حمایت» می‌گوید: در حال حاضر قوانین و مقررات ویژه‌ای برای بازی‌های رایانه‌ای در کشور وجود ندارد؛ تنها نهادی که تقریبا از سال ۱۳۸۵ وارد این عرصه شده است، بنیاد بازی‌های رایانه‌ای است که یک ارگان غیردولتی محسوب می‌شود.دکترجمشید نورشرق بیان می‌دارد: بازی‌های خارجی که در بازار داخلی وجود دارند، به دلیل اینکه خرید قانونی امتیاز بازی‌ها، قیمت تمام شده محصول را بالا برده و از گستردگی طیف خریداران کاسته می‌شود اغلب از مجاری غیرگمرکی وارد شده و در نتیجه مشکلات بسیاری را چه برای تولیدکنندگان داخلی و چه برای مصرف‌کنندگان ایجاد می‌کنند بدین ترتیب ورود غیرقانونی این بازی‌ها، قاچاق محسوب می‌شود. این حقوقدان معتقد است: بازی‌هایی که از مجاری غیرمعتبر وارد کشور می‌شوند و جرایمی‌که برای توزیع و فروش آنها در نظر گرفته می‌شود، یکی از دلایلی است که تمایل را برای ساخت بازی‌های داخلی با ویژگی‌های مورد انطباق با نسل جوان جامعه بیشتر می‌کند.
پیشگیری از جرایم رایانه‌ای
این حقوقدان در پاسخ به این سوال که برای پیشگیری از جرایم و تخلفاتی که در رابطه با جرایم رایانه‌ای رخ می‌دهد چه باید کرد؟ توضیح می‌دهد: در این رابطه باید به چند نکته توجه شود: بازی‌ها باید به‌گونه‌ای طراحی شوند تا قابلیت رقابت با نمونه‌های خارجی را داشته باشند و از نظر فنی و ویژگی‌های گرافیکی در سطح بالایی باشند، چراکه این موضوع که به جذابیت بصری بازی تعبیر می‌شود، بدون تردید از مهم‌ترین عوامل جذب مخاطب محسوب می‌شود. وی می‌افزاید: باید یک نظارت دقیق و حساب شده وجود داشته باشد. اینکه این نظارت به خوبی در بازار اعمال شود، باعث می‌شود بازی‌های خارجی بدون کنترل وارد کشور نشوند و به راحتی هم در دسترس نباشند. بنابراین انتخاب کننده واقعی، تمایلش به سمت بازی‌هایی که کنترل و نظارت لازم بر آنها انجام شده و دور از الگوسازی‌های غیرواقعی هم هستند جذب می‌شود.نورشرق خاطرنشان می‌کند: این صنعت به دلیل نوپا بودن و عدم سودآوری برای دست اندرکاران مربوطه، به نظر می‌آید که نیاز زیادی به حمایت مالی دولتی دارد و تبعا این امر در گام‌های نخست گسترش این موضوع، تاثیر شگرفی خواهد داشت، چراکه نبود حمایت کننده مالی در شروع کار، مخاطره‌ای برای جنبه تجاری آن محسوب می‌شود. بایستی تقاضا را در بازار، کنترل وهدایت کرد و اجازه ورود هر محصولی را به داخل نداد. در حال حاضر بازی‌هایی وجود دارد که در آن شخصی که به‌‌اصطلاح به عنوان قهرمان بازی مطرح است، نمادهای ملی ایران را تخریب می‌کند. این اهمیت موضوع را دوچندان کرده و ثابت می‌کند که سیاستگذاران و فعالان در این عرصه، مانند وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و وزارت آموزش و پرورش باید با حساسیت خاص، این موضوع را دنبال کنند. دکتر جمشید نورشرق خاطر نشان می‌کند: شاید از جمله مهم ترین کارهایی که می‌توان برای روی پا نگهداشتن این نهاد نو پا انجام داد، نظارت و کمک دولت است. چون تولیدکنندگان داخلی در وهله اول باید سعی کنند تا بازی‌ها را براساس خصایص مذهبی و فرهنگی کشور تولید کنند و مسلما حمایتی که همراه با نظارت سازنده باشد، نقش مهمی در راهبری موضوع ایفا خواهد کرد.این وکیل دادگستری در ادامه می‌گوید در حوزه بازی‌های رایانه‌ای، عرصه فرهنگ سازی، نقش مهمی دارد و باید چارچوب عالی تدوین‌شده‌ای داشته باشیم که به منزله چشم‌انداز عملکرد ما در آینده مبادرت به نقطه‌گذاری اهداف کوتاه‌مدت و بلندمدت کند. وی تاکید می‌کند: بازی‌ها براساس سفارش‌های معیاری تولید شوند. یعنی جنبه فکری یا آموزشی بازی رعایت شود و زمینه‌هایی از رشد و ارتقا در آنها وجود داشته باشد و البته از خشونت و معیارهای غیراخلاقی که به وفور در بازی‌های خارجی می‌بینیم، پرهیز شود و به جای آن معیارهای مذهبی، فرهنگی خود را با توجه به جذابیت، برای فروش عرضه کنیم.
تقسیم‌بندی سنی و فرهنگی بازی‌های رایانه‌ای
این حقوقدان بیان می‌دارد: از جمله کارهایی که باید در این حوزه در نظر گرفته شود و به نظر می‌آید که اقداماتی هم در این زمینه انجام شده است، مشخص کردن رده سنی در بازی‌های رایانه‌ای است.نورشرق اضافه می‌کند: به هر حال هر گروه سنی خواسته‌ها و تمایلات خاص خودش را دارد؛ باید دقت کرد که در ساخت بازی‌ها، نباید فقط به آموزش محور بودن آنها نگاه کنیم؛ چون تکلیف بازی‌های آموزشی مشخص است و اگر کسی بخواهد از آنها استفاده کند می‌تواند آنها را انتخاب و تهیه کند. این مدرس دانشگاه معتقد است: باید بازی‌ها با جذابیت‌های امروزی تهیه شوند تا برای کودک و نوجوان ایجاد دلزدگی و کسالت نکند و البته فرهنگ‌سازی تا حد امکان به شکل نامحسوس در آنها گنجانده شود. بنابراین، ما در ساخت این بازی‌ها علاوه بردقت به رده سنی، باید به جنسیت و حتی تقسیمات سرزمینی هم توجه داشته باشیم؛ مثلا طیف فرهنگی جنوب یک مبحث را می‌طلبد که شاید بقیه بخش ها، چنین تمایلاتی را نپسندند.
نقش موثر خانواده‌ها و دولت
این مدرس دانشگاه در ادامه به مبحث دیگری که در بازی‌های یارانه‌ای باید مورد توجه قرار گیرد تا از تاثیرات منفی این بازی‌ها جلوگیری کند، می‌پردازد و می‌گوید: مبحث دیگری که باید مورد توجه واقع شود، در مورد آشنایی و آگاهی‌رسانی به والدین است؛ ما کمتر والدینی را می‌بینیم که بازی‌هایی را که برای کودکانشان تهیه می‌کنند ببینند و آنها را بررسی کنند. برای این کار، شاید بهتر باشد آموزشی نیز برای والدین علاقه مند در نظر گرفته شود. حال یا از طریق وسایل ارتباط جمعی و یا از طریق قسمتی خاص که در هر بازی بدین منظور گنجانده شده و حاوی دستورالعمل‌های مرتبط برای والدین است.نورشرق اظهار می‌کند: نهادهای غیردولتی خیلی می‌توانند در این رابطه موثر باشند. اما همان‌طور که گفتم، اگر پشتوانه مالی نداشته باشند، به سختی می‌توانند ادامه حیات دهند. دولت باید در اینجا نقش خیلی پررنگی داشته باشد تا این نهادها بتوانند به مرور هم خرج خودشان را درآورند و هم به کسانی که در این عرصه فعالیت دارند، سودرسانی کنند. این کارشناس حقوقی در مورد تنش‌هایی که در مسیر تلاش‌های بازدارنده می‌تواند وجود داشته باشد، می‌گوید: به نظر می‌رسد که موازی‌کاری تاثیر منفی در خصوص فعالیت‌های انجام شده در حوزه بازی‌های رایانه‌ای خواهد داشت. وی سلب مسئولیت از هر یک از دست اندرکاران این حوزه را مشکل دیگر موجود نام می‌برد و می‌گوید: بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای، به عنوان متولی واحد موضوع می‌تواند نقش نظارتی و حمایتی مورد نظر نظام را در این عرصه ایفا کند.این مدرس دانشگاه در پاسخ به این سوال که آیا قانونگذاری در حوزه بازی‌های رایانه‌ای کمکی به مدیریت بهتر این حوزه خواهد داشت یا خیر، پاسخ می‌دهد: عقیده بر این است که در مورد هر چیزی نباید قانون نوشت و از تراکم مجموعه قوانین انبوه در کشور در زمینه‌های مختلف باید پرهیز شود. نورشرق می‌افزاید: اگرچه تصویب قانون مستقل در این حوزه ممکن است ناکارآمد باشد، اما حداقل می‌توان براساس یک سری بخشنامهها و مصوبه‌های سازمانی، یک چارچوب اولیه داشته باشیم تا دست‌اندرکاران و فعالان این عرصه خود را موظف به حرکت در آن مسیر بدانند. یک کارشناس دیگر در پاسخ به سوالی در مورد قوانین و مقررات موجود در حوزه بازی‌های رایانه‌ای می‌گوید: درباره بازی‌های رایانه‌ای، قانون خاصی وجود ندارد. البته بعد از پیگیری‌های انجام شده، نامه‌ای از جانب مقام معظم رهبری به دفتر شورای انقلاب فرهنگی ابلاغ شد و براساس این نامه، بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای تشکیل شد. فرم حمایت از بنیاد هم به صورت مشارکتی ارایه می‌شود به نحوی که مقداری از مبلغ سرمایه کل را بنیاد تامین می‌کند و در فروش هم شریک می‌شود.سید بهرام برقعی در ادامه به بیان راهکارهایی می‌پردازد که می‌تواند کشور را در تولید بازی‌های رایانه‌ای داخلی موفق کند. وی به «حمایت» می‌گوید: از جمله کارهایی که می‌توان برای حمایت از این صنعت انجام داد، ارایه هولوگرام‌های مجانی برای بازی‌های رایانه‌ای است تا به حساب بنیاد واریز شوند و بنیاد بتواند سرمایه‌گذاری کند. در واقع در حال حاضر بستری برای بازی‌سازی وجود ندارد، بازی‌های کوچک با چنان مشکلی روبرو نیستند، اما این کار برای بازی‌های بزرگ مشکل است.
راهکارهای حمایت از محصولات مفید داخلی
مدیر عامل شرکت رسانا افزار شریف در مورد مشکلات موجود در حوزه بازی‌های رایانه‌ای می‌گوید: در این عرصه، تبلیغات وجود ندارد. بستر تولید مهیا نیست، باید بسترسازی شود و استراتژی مشخص شود تا امکان سرمایه‌گذاری خصوصی وجود داشته باشد. اما به دلیل عدم امنیت، چنین چیزی ممکن نیست.برقعی تصریح می‌کند: حمایت‌هایی از طریق بنیاد، ارشاد و بسیج صورت گرفته و سعی کرده‌اند تولیداتی به سبک و ذائقه ایرانی – اسلامی ایجاد کنند. به عنوان مثال می‌توان از ایجاد سامانه اسرا (ESRA) یاد کرد که مشخص می‌کند بازی برای کدام رده سنی است. برقعی در ادامه خاطرنشان می‌کند باید به این موضوع دقت شود که به هر اثری مجوز داده نشود. شاید بهترین حمایت دولت، کمک به ساخت صحیح و تولید بازی‌های خصوصی باشد. وی ادامه می‌دهد: کارهایی از جمله برگزاری نمایشگاه هم صورت می‌گیرد. اما واقعیت این است که تاثیر آنچنانی نداشته است، آن چیزهایی که شاید بتوان گفت در حال حاضر لازم است، ایجاد بستر به صورت آن‌لاین، تولید خصوصی و سرمایه‌گذاری خصوصی در این عرصه است.وی در خصوص فرهنگ‌سازی در این صنعت با بیان اینکه از طریق گرایش به بازی‌های ایرانی – اسلامی در این مسیر قدم‌هایی برداشته است خاطرنشان می‌کند: در همین زمینه کارهایی از جمله مشخص‌کردن رده سنی و کارهایی که جنبه فرهنگی ایرانی دارند مثل تولید بازی‌های اسطوره‌ای صورت پذیرفته است، اما متاسفانه الگوی مصرف عوض نشده البته با آگاهی به این موضوع که مصرف کننده‌ها بیشتر پسر و طرفدار بازی‌های اکشن و خشن هستند. درباره بازی‌های خارجی هم بازی‌هایی که دارای عناصر فرهنگی غنی و معماگونه باشند، وجود دارد که با ترجمه عناوین و پرداختن به محتوی، می‌توان بازی‌های غنی و سطح بالا را به مخاطبان ارایه و فرهنگ‌سازی انجام داد. برقعی در خاتمه عنوان کرد: به دلیل عدم وجود قوانین و بخشنامهها و همچنین عدم ثبات لازم، نه استودیو تولیدکننده و نه تولیدکننده باثبات وجود ندارد و وقتی ثبات نباشد تولید هم با مشکل روبه‌رو است. با توجه به پتانسیلی که در بازی‌های ایرانی می‌بینیم، حتی توانایی صادرات آنها وجود دارد. اما این مبحث یک استراتژی خیلی خوب را می‌طلبد، اگر درست برنامه‌ریزی شود و یک سرمایه‌گذاری مناسب وجود داشته باشد، بازی‌های ایرانی این پتانسیل را دارند تا به صادراتشان فکر شود.با توجه به آنچه کارشناسان در گفت‌وگو با «حمایت» تاکید کردند، حوزه بازی‌های رایانه‌ای بیش از آنکه نیازمند تدوین قانون باشد، نیازمند مدیریت صحیح است. باید با فرهنگ‌سازی، حمایت و تقویت بخش خصوصی داخلی فعال در حوزه بازی‌های رایانه‌ای و مقابله با ورود غیرقانونی این بازی‌ها به کشور به مبارزه با تاثیرات نامطلوب بازی‌های رایانه‌ای در جامعه پرداخت.