پزشکان هم مسوول اند!

پزشکان به عنوان شهروند مانند دیگر اعضای جامعه در برابر اعمال خلاف قانون خود مجرم شناخته شده و مستحق مجازاتند. اما علاوه بر جرایم عمومی، برخی جرایم هست که فرد تنها باید پزشک باشد که مرتکب آن شود. به این جرایم، جرایم خاص پزشکان می‌گویند.
علاوه بر این، برخی جرایم نیز وجود دارد که بیشتر از سوی پزشکان ارتکاب می‌یابد. در دایره مسوولیت کیفری پزشکان، جرایم اختصاصی آنها مطالعه می‌شود. البته باید توجه داشت که در تعیین مسوولیت کیفری پزشکان نمی‌توان سخت‌گیری زیادی کرد چراکه سخت‌گیری در اعمال پزشکان، باعث بی‌میلی آنها به این شغل خواهد شد که نتیجه آن آسیب به وضع سلامت در جامعه است.

شاید پزشکی جز مشاغلی است که اشتباه در آن معنایی ندارد و یک اشتباه کوچک باعث واردشدن خسارتی جبران‌ناپذیر برای افراد می‌شود خسارتی که می‌تواند جان افراد را بستاند اینجاست که اگر کسی ضرب‌المثل معروف انسان جایزالخطاست را برای یک اشتباه به کار برد از هیچ منطقی پاسخ مثبت نمی‌گیرد در کل شاید یک نجار، خیاط یا حتی یک مهندس با اشتباهی کوچک خسارات مالی بزرگی را متحمل شود و جایزالاخطا باشد اما اشتباه در هیچ جای دنیا از پزشک پذیرفته نیست برای همین هم شکایت از این قشر دادسرای ویژه‌ای دارد. و جلب رضایت طرف شاکی نیز مهارت خاصی را می‌طلبد که در این گزارش درباره سیر شکایت و راه‌حل‌هایی برای جلب رضایت شکات توضیحات حقوقی ارایه شده است.
جرایم پزشکی آن دسته از جرایمی است که معمولا در حین معالجه و درمان اتفاق می‌افتد و رسیدگی به آن در صلاحیت محاکم دادگستری است. در دنیای پزشکی، میان پزشک و بیمار رابطه‌ای حقوقی برقرار است که بر این اساس پزشک مکلف است در قبلا معالجه بیمار از تمام استعداد و قابلیت‌های خویش بهره گرفته و با عنایت به نظامات و مقررات دولتی این مهم را به انجام رساند.
اما در این میان، همواره مقصود مطلوب محقق نمی‌شود و مشکلاتی بروز می‌کند. گاه پزشک آن‌گونه که شایسته است در انجام تکلیف خویش، عمل نکرده، زمانی به صورت اتفاقی و غیرعادی نتیجه‌ای متفاوت از نتیجه معمول پدید آمده و از این رو مسئله خطا یا تخلف، قصور و تقصیر پزشک مطرح شده که بر اساس اتفاق صورت گرفته پیامد و عواقب حقوقی آن برای پزشک متفاوت است.
آنگاه که پزشک در انجام وظیفه خویش قصور کرده با وضعیتی که مرتکب تقصیر می‌شود و حالتی که در آن، انجام تکلیف از روی عمد و سوء‌نیت او صورت گرفته است، با وجودی که همگی در زمره جرایم و تخلفات پزشکی جای می‌گیرند، اما به لحاظ مسوولیت حقوقی و کیفری، عواقب متمایزی را برای او به همراه خواهد داشت. اما در این بین کم پیش نیامده که بیمار انتظار نا‌به‌جایی داشته یا بر اساس رابطه‌احساسی که فرد با بیمار دارد شکایت‌های غیرواقعی از پزشکان اتفاق می‌افتد.

مردم از کدام پزشکان بیشتر شکایت دارند؟!
درباره اینکه بیشتر جرایم و خطای پزشکان در چه بخشی است حرف و حدیث زیادی مطرح می‌شود. شکایت از پزشکان در سال ۱۳۸۹ نسبت به سال ۱۳۸۸ افزایش ۱۵۰۰ تایی داشته است. در صدر محکومان هم، دندان‌پزشکان جا خوش کرده‌اند. اما در سال ۱۳۸۹، به رشته زنان و زایمان اولین و پس از آن ارتوپدی دومین و جراحی عمومی، سومین رتبه بیشترین آمار شکایات را دارند. آمارهای پزشکی قانونی کشور نشان می‌دهد که بیشترین محکومان پرونده‌ها در سال ۱۳۸۸ و ۱۳۸۹، را پرونده‌های دندانپزشکی تشکیل می‌دهد.
در سال ۱۳۸۸ بعد از دندانپزشکی، بیشترین محکومان، جراحان عمومی و پزشکان زنان و زایمان بودند، اما در سال ۱۳۸۹، بعد از دندانپزشکی، بیشترین محکومان به پزشکان زنان و زایمان و بعد از آن به ارتوپدها اختصاص داشت. یعنی پزشکان زنان و زایمان در شکایات وارد شده از رتبه سوم سال ۱۳۸۸ به رتبه دوم سال ۱۳۸۹ رسیده اند.
درباره سال جاری هم محمدرضا خردمند معاون پشتیبانی سازمان نظام پزشکی کل کشور دراین‌باره می‌گوید: شکایت‌های مردمی مربوط به پزشکان، اکنون در شورای حل اختلاف ویژه جامعه پزشکی در سازمان نظام پزشکی مطرح است که رسیدگی می‌شود و بیشتر این شکایت‌ها مربوط به مداخله پزشکان در امور زیبایی مانند تزریق بوتاکس، ژل و کاشت مو است.
وی ادامه می‌دهد: این نوع شکایت‌ها در شورای حل اختلاف سازمان نظام پزشکی که با همکاری دادگستری کل استان تهران تشکیل شده است، به سرعت رسیدگی می شود.
خردمند با بیان اینکه آمار شکایات از پزشکان روبه افزایش نیست، می‌گوید: در شرایط فعلی، این آمارها روبه کاهش بوده و رشد آنها منفی است.
این در حالی است که آمار طرح شکایت مردم از پزشکان در سازمان نظام پزشکی نشان می‌دهد مردم بیشتر از دست پزشکان عمومی عارض شده‌اند. دلیل آن را نیز جمعیت فراوان پزشکان عمومی نسبت به متخصصان رشته‌های مختلف و همچنین مراجعه بیشتر بیماران به پزشکان عمومی، اعلام شده. هر چند گفته می شود بیشتر شکایت‌های مردم از پزشکان عمومی به شعبه‌های حل اختلاف پزشکی ارجاع و پرونده‌ها و پس از برقراری صلح و سازش بین بیمار و پزشک، پرونده مختومه اعلام می‌شود.
همچنین مسوولان نظام پزشکی می‌گویند تخلفات انتظامی و صنفی مانند عدم رعایت تعرفه و دریافت وجوه غیرمجاز نیز در نظام پزشکی رسیدگی می‌شود، در حالی که سازمان پزشکی قانونی، تنها به تخلفات پزشکان که منجر به بروز خسارت برای بیماران، شده، رسیدگی می‌کند.
مدیر کل کمیسیون‌های پزشکی سازمان نظام پزشکی می‌گوید: برخی از تخلفات مربوط به پزشکان عمومی، بر حسب مورد شکایت در گروه‌های دیگری مانند جراحی زیبایی، تقسیم‌بندی شده است. دلیل آن نیز این است که بعضی از پزشکان عمومی به حوزه‌های تخصصی دیگری ورود کرده‌اند و شکایات از آنها در قالب تخصصی که وارد شده‌اند مورد بررسی قرار می گیرد.
دکتر سلطانی، مدیرکل کمیسیون‌های پزشکی در سازمان پزشکی قانونی می‌گوید: مهمترین علت شکایت بیماران را بر اساس تحقیقاتی که تحت عنوان «علل شکایت بیماران» انجام شده، عوامل رفتاری است.
یک اصل در همه جای دنیا وجود دارد که اگر بیمار در نتیجه اقدامات پزشکی آسیب ببیند، شکایت نمی‌کند اما وقتی بیمار آزرده و ناراحت می‌شود شکایت می‌کند، این اصل در کشور ما هم صدق می‌کند. ممکن است یک بیمار به مجموعه درمانی مراجعه کند و آن نتیجه دل‌خواه که مورد نظر بیمار از درمان و اقدامات درمانی است حاصل نشود ولی رفتار خوبی که در آن مجموعه درمانی با بیمار صورت می‌گیرد باعث شود که عدم بهبودی به حساب درمان ناموفق و قصور پزشکی گذاشته نشود. ولی عکس قضیه هم هست. نتیجه موفق درمانی حاصل شود ولی رفتار مناسبی نباشد.
اما در ادامه معاون انتظامی سازمان نظام پزشکی درباره وضعیت شکایت مردم از پزشکان می‌گوید:
شکایت از پزشکان ۵ تا ۱۰ درصد نسبت به سال گذشته کمتر شده است. سال ۱۳۸۸، تعداد پرونده‌های تشکیل شده ۴۲۱۱ مورد بوده امسال این تعداد کمتر شده، که از تعداد گفته شده، صلاحیت داشته‌ایم و برای ۸۶۲ مورد نیز صدور کیفرخواست داشته‌ایم.
البته باید توضیح بدهم بیش از ۷۰ درصد افرادی که به شورای حل اختلاف و دادسراهای انتظامی نظام پزشکی مراجعه می‌کنند، نهایتا به صلح و سازش با طرف خود می‌رسند. در ۳۰ درصد موارد، در صورتی که خسارت وارد شده به شاکی بیش از ۵ میلیون تومان باشد نیز پرونده به مرجع قضایی ارجاع می‌شود.
از سال ۱۳۸۳ سازمان انتظامی نظام پزشکی دارای این اختیار قانونی شده که پزشکانی را که تخلفات بیشماری دارند مجوز فعالیتشان را برای همیشه باطل کنند، اما تاکنون کمتر از ۳۵ نفر پزشک را به طور دایم محروم کرده‌اند. البته در سال ۱۳۸۴ تبصره‌ای لحاظ شده که طبق آن آرای قطعی هیات‌های بدوی، تجدیدنظر و هیئت عالی انتظامی نظام پزشکی ظرف یک ماه از تاریخ ابلاغ قابل تجدیدنظر در دادگاه دادگستری تجدیدنظر استان است. به همین خاطر برخی پزشکان محروم شده از دادگاه های تجدید نظر درخواست رسیدگی مجدد کردند.

کاربرد شعار پیشگیری بهتر از درمان در کاهش جرایم پزشکی
بسیاری از ما این شعار را که پیشگیری بهتر از درمان است را در مواقع مختلف شنیده‌ایم و این شعار بیشتر در مواجه با بیماری‌ها کاربرد پیدا می‌کند شعاری که سازمان نظام پزشکی برای کاهش پرونده‌های تخلفات پزشکی از آن بهره گرفته است.
اگر سری به سایت رسمی سازمان نظام پزشکی بزنید بخشی با عنوان پیشگیری نظرتان را جلب می‌کند. اگر روی آن کلیک کرده و وارد صفحه مربوطه شوید با توصیه‌هایی مواجه می‌شوید که برای استفاده پزشکان به این صفحه راه یافته.
یکی از اعضای این سازمان در این باره به ما می‌گوید: با بررسی پرونده‌های شکایات پزشکی و طبقه‌بندی بیشترین خطاها در درمان سازمان نظام پزشکی در ویژه نامه‌هایی درباره خطاهای متداول در بین این قشر مطالبی را جمع‌آوری کرده و راه‌حل‌های ممانعت از تکرار آن را نیز بیان کرده است.
وی ادامه می‌دهد: مثلا در این بخش درباره اینکه پزشکان قبل از بیهوشی برای انجام اعمال جراحی بر روی بیمار خود از حساسیت‌های دارویی او مطلع شوند بخشی است که اتفاقا با استقبال خوبی هم مواجه شده است.

اعضای نظام پزشکی پیشرو در جلب رضایت شاکی
اما همه وظایف نظام پزشکی تنها به رسیدگی شکایت‌ها و همچنین آموزش پیشگیری از شکایت به پزشکان خلاصه نمی‌شود.
این بخش در صورت تشخیص بر اینکه با دخالت و دعوت از دو طرف می‌تواند نظر شاکی را جلب کند برای مصالحه و آشتی طرفین در شکایات پزشکی وارد عمل می شود.
نماینده مشهد و کلات در مجلس شورای اسلامی درباره نحوه رسیدگی به جرایم پزشکی ادامه می‌دهد: تخلفات به کمیسیون ۱۱ منتقل و در این کمیسیون به جرایم رسیدگی و درباره صلح و آشتی اقداماتی صورت می‌گیرد.
وی خاطرنشان می کند: دایره حقوقی دانشگاه علوم پزشکی و نماینده نظام پزشکی درباره راهکارهای جلب نظر شاکی تشکیل جلسه داده و در صورت نیاز جلساتی را برای جلب رضایت از شاکی برگزار می‌کند.
دکتر قاضی‌زاده هاشمی درباره راهکارهای جدید در زمینه جلب نظر شاکیان جرایم پزشکی ابراز بی‌اطلاعی می‌کند.
اما با نگاهی به آمار و ارقام اعلام شده توسط نظام پزشکی متوجه می‌شویم که قریب به ۵۰ درصد شاکیان از شکایت خود صرف‌نظر کرده و کمیته‌هایی که در این زمینه تشکیل شده عملکرد موفقی داشته است. ضمن آنکه در عین حال تلاش بسیاری برای کاهش اشتباهات و قصور پزشکان انجام شده و کاهش پرونده ها نیز حاکی از عملکرد نظام پزشکی دارد.

نحوه رسیدگی به شکایات در اداره نظارت بر درمان
اداره نظارت بر درمان نقش مهمی در خدمت‌رسانی مطلوب به شهروندان ر بخش خدمات درمانی برعهده دارد. این اداره، ابتدا پس از دریافت شکایت کتبی اقدام به بررسی شکایت کرده و سپس بازدید از محل مورد نظر توسط بازرسان اداره نظارت به عمل آمده و در صورتی‌که قصوری مشاهده شود اگر تخلف در حد معمولی باشد، با حضور شاکی مسایل بررسی شده و رضایت ایشان جلب می شود، اما اگر قصور و خسارت جدی باشد، پرونده تعزیرات به طور کامل تکمیل شده، سپس در صورت نیاز به نظر نظام پزشکی اقدام لازم به عمل آمده و به دبیرخانه کمیسیون ماده ۱۱ تعزیرات ارسال و بعد از طرح در کمیسیون مذکور و انجام مراحل قانونی در صورت تایید کمیسیون ماده ۱۱، به دادگاه‌های مربوطه ارجاع می‌شود.
کمیسیون ماده ۱۱ کمیسیونی است که در آن هر عاملی که تهدیدکننده علیه بهداشت عمومی است را بررسی می کند در کمیسیون ماده ۱۱ گزارشات واصله از کارشناسان نظارتی بر امور درمانی، دارویی و بهداشتی به دبیرخانه کمیسیون ارجاع و پس از بررسی به تعزیرات حکومتی فرستاده می شود تا حکم قطعی در مورد متخلفان صادر شود.
کمیسیون ماده ۱۱ مرکب از رییس سازمان نظام پزشکی، رئیس دانشگاه علوم پزشکی و قایم مقام وزیر در استان و نماینده وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی است. این کمیسیون موضوع شکایت را بدوا رسیدگی کرده و در صورت تشخیص وقوع جرم در مورد موسسات دولتی به کمیسیون تعزیرات حکومتی بخش دولتی و در موارد غیر دولتی به دادسرای انقلاب اسلامی جهت تعیین مجازات معرفی می‌کند.

حمایت : ۲۰/۶/۱۳۹۰