سایت حقوقی وکیل محمد مقصود وکیل محمد مقصود ؛ وکالت و مشاوره در امور حقوقی
«ازدواج موقت» یا همان متعه مقوله‌ای است که این روز‌ها درمیان افراد جامعه طرفداران و البته منتقدان متفاوتی دارد. این ازدواج در کنار ازدواج دایم مطرح شده است. این دو نوع ازدواج اشتراکات و افتراقاتی زیادی دارند، آنچه که در درجه اول این دو نوع ازدواج را از هم متمایز مىکند، زمان پایداری آنهاست. در موقت زن و مرد تصمیم مى‌گیرند به طور موقت با هم زندگی کنند و پس از پایان مدت اگر مایل بودند، تمدید کنند و اگر مایل نبودند از هم جدا شوند اما در ازدواج دایم پایانی برای توافق اولیه وجود ندارد. همچنین در ازدواج دایم، زن و شوهر از یکدیگر ارث مىبرند اما در ازدواج موقت این‌گونه نیست. مهریه هم در ازدواج دایم لازم است و هم در ازدواج موقت، با این تفاوت که در ازدواج موقت عدم ذکر مهریه موجب بطلان عقد است و در ازدواج دایم عقد باطل نیست.
سرویس فقه و حقوقی خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) برای بررسی بیشتر شرایط فقهی و حقوقی ازدواج موقت و دایم به سراغ کارشناسان مرتبط با موضوع رفته است تا به بررسی این دو نوع ازدواج و شرایط هرکدام از آنها بپردازد. اکثر این کارشناسان معتقدند که در شرایط کنونی ازدواج موقت به راهی برای تنوع‌طلبی برخی افراد تبدیل شده که در آن اکثرا بیشتر مردان متاهل به آن علاقه نشان داده‌اند تا مجردها. برخی از آنها همچنین با تاکید بر تاثیرات مثبت ازدواج موقت در کاهش آسیب‌هابی اجتماعی، تسهیل شرایط و تغییر دیدگاه جامعه در این باره را موثر در گسترش آن به عنوان یک ابزار کاهش دغدغه‌های اجتماعی می‌دانند.
ازدواج‌هایی که باعث از بین رفتن کانون خانوادهاست
نائب رییس کمیسیون اجتماعی مجلس شورای اسلامی در این باره گفت: ازدواج موقت راهی برای کاهش تجاوزهاست و می‌تواند موجب ساماندهی برخی از افرادی که شرایط ازدواج برای آنها فراهم نیست شود و ما دیگر شاهد بسیاری از آسیبهای اجتماعی نباشیم.
رضا رحیمی نسب در گفت‌وگو با ایسنا افزود: وقتی بحث مسائل اجتماعی پیش می‌آید ما باید از منیت و شخصیت خود گذر کرده و جامعه را در نظر بگیریم. وی با بیان اینکه متاسفانه در جامعه نمی‌توان منکر وجود ارتباطات نامشروع شد، ادامه داد: متاسفانه دختر و پسر و مردان و زنانی در جامعه وجود دارند که ارتباطاتی نامشروع دارند و این مهم به لحاظ بهداشتی، روانی و اخلاقی می تواند برای جامعه مخاطره آمیز باشد.
نماینده مردم خرم‌آباد در مجلس شورای اسلامی اضافه کرد: وقتی شرایط ازدواج دایم فراهم نیست ازدواج موقت راهگشاست. وی با تاکید بر اینکه هر فردی نمی‌تواند مبادرت به ازدواج موقت کند، افزود: اگر محلی برای دفاع از حقوق و شرایط اجتماعی زن وجود داشته باشد ازدواج موقت نه تنها برای بانوان مشکلی ایجاد نمی‌کند بلکه شرایطی را ایجاد خواهد کرد که به برخی ارتباطات نامشروع خاتمه یابد.
وی متذکرشد: اصولا ازدواج چه دایم و چه موقت برای جلوگیری از آلودگی و فساد در جامعه است، اما به دلیل عدم فرهنگسازی، هرگاه صحبت از ازدواج موقت می شود مردان زن دار و متاهل تمایل بیشتری نسبت به مجردها از خود نشان می‌دهند که این نوع ازدواج ها باعث از بین رفتن کانون خانواده‌ها می شود.
ازدواجی که جامعه از آن تعبیر به «هوسرانی» دارد
همچنین یک جامعه شناس در این باره گفت: اگرعقد موقت در جامعه فرهنگ سازی شود قطعا در جهت رفع مسائل اجتماعی مثمرثمر خواهد بود. فرهاد طهماسبی درگفت‌وگو با خبرنگار حقوقی ایسنا در لرستان افزود:مساله عقد موقت یک مساله شرعی است که درعرف جامعه ما نهادینه نشده است، حتی در برخی از متون فقهی مراجع تقلید تاکید می‌کنند که دختر با اجازه پدر نیز می تواند عقد موقت را با داشتن شروطی داشته باشد.
وی با بیان اینکه عقد موقت یک مساله شرعی درفقه شیعه است که از لحاظ عرفی مورد پذیرش جامعه قرار نگرفته است، اضافه کرد: متاسفانه جامعه به این پدیده به عنوان یک موضوع هوسرانی نگاه می‌کند، نه یک موضوعی برای حل برخی از مسائل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی موجود در جامعه، چرا برخی از افراد جامعه روابط نامشروع و مخفی دو جنس را هوسرانی نمی دانند اما عقد موقت را این‌گونه تعبیر می‌کنند.
این کارشناس آسیبهای اجتماعی استانداری لرستان اضافه کرد: خداوند متعال عقد موقت را برای مواقع اضطراری در نظر گرفته است اما متاسفانه مردان متاهل نسبت به این مهم بیشتر رغبت دارند و موضوع عقد موقت درجامعه ما از نگاه عرفی بدی برخوردار است.
وی با اشاره به اینکه این موضوع اگرچه یک پدیده کارا و مفید در شرایط فعلی آن هم در راستای حفظ اصول و ارزش‌های دینی است، اظهار کرد: علما و روحانیون وظیفه دارند نگاه جامعه را به این موضوع شرعی تغییر و شرایط تحقق آن را به جامعه گوشزد کنند نه اینکه مردان متاهل زن و فرزند خود را رها و سپس اقدام به عقد موقت کنند. اگرعقد موقت در جامعه فرهنگ سازی شود قطعا در جهت رفع مسائل اجتماعی مثمرثمر خواهد بود.
طهماسبی افزود: رعایت اصول شرعی در روابط بین زن و مرد در جهت حل مشکلات اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی جامعه مفید خواهد بود و اگر این مهم در راه درست و شرعی انجام نشود معضلی به معضلات دیگر جامعه اضافه خواهد شد کما اینکه این معضل در جامعه ما وجود دارد و کسی نمی‌تواند این مهم را کتمان کند.
این استاد دانشگاه یادآورشد: گاه برخی مردان برای تنوع و خوشگذرانی و برای رعایت چارچوب شرعی اقدام به عقد موقت می‌کنند که این موضوع برای جامعه ایجاد معضل خواهد کرد. وی افزود: زنانی که عقد موقت می‌شوند از نفقه برخوردار نخواهند بود اما مهریه آنها باید مشخص شود و از مرد نیز ارث نمی‌برند و اگر چنانچه در زمان عقد موقت فرزندی به وجود آید این فرزند از ارث پدر برخوردار خواهد بود.
این جامعه شناس خاطر نشان کرد: برخی از مردان متاهل برای توجیه عقد موقت خود موضوع را کمک و انجام ثواب می دانند در حالی که آنها بدون هیچ چشم داشت و توقعی می تواند احسان و انفاق داشته باشند و با خدا معامله کنند که البته امروزه معامله با خدا به صورت یک آرمان درآمده است و نباید ثواب و خیری که انجام می دهیم ابزاری باشد برای رسیدن به اهداف، بلکه باید در جهت رضای خدا باشد.
طهماسبی عنوان کرد: در برخی خانواده‌های مذهبی و سنتی دختر و پسر به منظور آشنایی بیشتر اقدام به عقد موقت کرده ـ البته با رعایت جنبه های شرعی آن ـ و سپس آن را دایم و رسمی می‌کنند.
وی تصریح کرد: همه دستگاه‌های فرهنگی، تبلیغی و اطلاع رسانی در این راستا نقش اساسی دارند که باید با ظرافت، حوصله و صبر عقد موقت را جایگزین روابط نامشروع کنند تا جامعه به انحطاط و قهقرا کشیده نشود چرا که اگر امروز برکت از خانواده و جامعه از بین رفته به خاطر مشکلات اخلاقی و نامشروع رایج در جامعه است.
افزایش ازدواج موقت، عامل کاهش ازدواج دایم
یک روانشناس نیز در این بار می‌گوید: اکثر کسانی که اقدام به ازدواج موقت می‌کنند معمولا در خانواده‌هایی با مسائل و مشکلات اقتصادی تحت عنوان خانواده‌های بدسرپرست یا بی‌سرپرست زندگی می‌کنند که به علت‌های عدیده‌ای از جمله اعتیاد و خشونت، نظام بنیادین خانواده آنها از هم گسیخته شده است. او گفت: ازدواج به عنوان مهمترین و عالی ترین رسم اجتماعی، برای دستیابی به نیازهای عاطفی و امنیتی افراد همواره مورد تاکید قرار گرفته است.
قدرت الله نعمتی سرابی با بیان اینکه این مفهوم رابطه انسانی پیچیده ظریف و پویایی است که از ویژگی‌های خاصی برخوردار است، ادامه داد: امروز علیرغم ایجاد تغییرات عمیق فرهنگی و تغییردر شیوه‌های زندگی و سایر مسائل موجود اجتماعی تعدادی از افراد برای تامین نیازهای مادی،عاطفی و جنسی خود اقدام به ازدواج موقت کوتاه مدت می‌کنند تا بدین وسیله بتوانند به اهداف خود دست پیدا کنند.
وی تصریح کرد: براساس آمار ذکر شده سهم مردان متاهل در ازدواج موقت بیشتر از مجرد‌هاست و براساس همین آمار ازدواج موقت با افزایش رشد ۲۵ درصدی در جامعه روبرو است. این روانشناس اضافه کرد: رشد این مهم، آسیبهای اجتماعی زیادی را به دنبال خواهد داشت و باعث کاهش موفقیت ازدواج دایم، بالارفتن سن ازدواج، ایجاد بحران هویت در نوجوانان وجوانان، شکستن حریم خانواده و نقش زنان در جامعه، سست شدن بنیاد خانواده، زیاد شدن بی بندوباری درجامعه و تشدید بحران‌های متعدد اجتماعی وایجاد انواع بیماری‌های عفونی خطرناک و… خواهد شد.
نعمتی با بیان اینکه براساس آمارهای موجود رسمی و غیر رسمی ازدواج موقت در استان لرستان نیز در حال افزایش است و وضعیت فرزندان متولد شده از این ازدواج در هاله‌ای از ابهام قرار دارد، متذکرشد: این درحالی است که عده‌ای از مردان با گرفتن شناسنامه المثنی که اسم همسر یا همسرانشان در آن قید نشده، اقدام به این ازدواج سهل وآسان کرده که هیچ نیازی به مدارک ندارد.
وی تصریح کرد: اگر روند این گونه پیش برود و برخی از مردان متاهل اقدام به ازدواج موقت کنند، شاهد بروز پدیده‌ای شوم در کشور و استان لرستان خواهیم بود. امید می‌رود با وجود نگرش منفی و فرهنگی به خصوص در لرستان و همراهی و همسویی دست اندرکاران جامعه، بتوان برخورد مناسب و راهکارهای اصلاحی در این زمینه اندیشیده کرد.
ازدواجی که برایش وجهه‌ی جالبی متصور نیستند
یک کارشناس مسائل دینی و فقهی نیز در این رابطه گفت: در مجموع اگر ازدواج موقت با رعایت اصول اسلامی باشد در خیلی از موارد مفید بوده و از بی بند و باری و فساد در جامعه جلوگیری می‌کند.
حجت الاسلام سعیدی افزود: یکی از مسائلی که نقش موثری در ازدواج دایم و موقت دارد، مسائل مالی و امنیت اجتماعی زن بوده که نیاز مالی و آرامش را در ازدواج می بیند. این کارشناس مسائل دینی اظهار کرد: آسیبهای ناشی از ازدواج موقت تنها متوجه زن نبوده بلکه زندگی مرد را نیز خدشه دار می‌کند، در مجموع اگر ازدواج موقت با رعایت اصول اسلامی باشد در خیلی از موراد مفید خواهد بود.
وی با اشاره به اینکه درجامعه ما هنوز ازدواج موقت به عنوان یک اصل موثردر کاهش جرم و فساد شناخته نشده است و به آن به عنوان یک فساد نگریسته می‌شود ادامه داد: از دید همه اقشار جامعه ازدواج موقت وجهه جالبی ندارد در صورتی که یکی از مسائل دینی است.
ازدواج موقت راهی برای فرار از پرداخت مهریه‌های سنگین
یک کارشناس مسائل حقوقی خانواده نیز در این باره گفت: متاسفانه در استان لرستان درخصوص آموزش قبل از ازدواج کم کاری‌های زیادی شده است. مصطفی عبدالی حسنوند در گفت‌و گو با خبرنگار حقوقی ایسنا در لرستان، در خصوص شرایط ازدواج موقت افزود: مهریه زن در ازدواج موقت به عنوان واجب مالی باید پرداخت شود.
وی با بیان اینکه ازدواج موقت با یک تامل و نگاه عمیق در هر صورت یک ضرورت اجتماعی و یک قانون کلی و انکار ناپذیر است اظهار کرد: افراد جامعه باید نسبت به این مقوله توجه ویژه داشته باشند. این کارشناس مسائل خانواده ادامه داد: برخی از بانوان در ابتدای زندگی خود مرد را در تنگا قرار داده و مهریه های خود را مطالبه و به اجرا می‌گذارند و در این راستا چه بسا بسیاری از محکومیت‌های مالی در زندانها مربوط به مهریه و نفقه است.
این کارشناس افزود: همین عامل باعث شده که اکثر جوانان به منظور گریز از تعیین و پرداخت مهریه های سنگین که متاسفانه در خانواده های سنتی نیز باب شده به سمت ازدواج موقت تمایل بیشتری پیدا کنند.
عبدالی حسنوند با بیان اینکه هدف خداوند از آفرینش انسان رسیدن به کمال و هدف از ازدواج رسیدن به آرامش است، اظهار کرد: قانون آفرینش باید به گونه‌ای مدیریت شود که انسان کامل از آن حاصل شود. وی تصریح کرد: با توجه به شرایط فعلی اجتماع ما که سن ازدواج در جامعه بالا رفته و مسائل پیچیده و تورم و بیکاری نیز چاشنی آن شده است مشاهده می شود که جوانان کمتر رغبت به سمت ازدواج دایم دارند که مسوولان امر باید در این راستا تمهیدات ویژه‌ای را اتخاذ کنند.
۱۳۹۰/۰۸/۰۲ (ایسنا)