«نشوز» یا تمکین نکردن

«نشوز» در اصطلاح فقه حالتی است که زن در تمکین مرد نمی باشد که این عدم تمکین ممکن است تمکین عام باشد یا خاص. زنی که در تمکین شوهرش نباشد در اصطلاح «ناشزه» گفته می شود و نفقه به او تعلق نمی گیرد. «تمکین» یعنی اینکه زن، در حدود عرف، گفته ها و کارهایی که شوهرش به او محول می کند را در حد توانایی اش انجام دهد. البته در مورد تمکین خاص و روابط زناشویی بین زن و شوهر در مواردی که زن مانع شرعی دارد می تواند از مرد تمکین نکند.
اما در زمانی که زن و شوهر با هم ازدواج می کنند و هنوز بین آنان روابط زناشویی انجام نشده است، زن می تواند از انجام تکالیف خود و تمکین خاص امتناع کند و تمکین خود را منوط به پرداخت مهریه خود کند که در اصطلاح در این مورد زن از «حق حبس» استفاده می کند. زن باید در منزلی که شوهر تعیین می کند سکنی نماید مگر اینکه هنگام عقد اختیار تعیین منزل به زن داده شود. چنانچه منزلی که زوج تهیه می کند مناسب با شؤونات اجتماعی زوجه باشد ولی سکونت در آن موجب احتمال ضرر اعم از شرافتی یا بدنی (آزار و اذیت) زوجه باشد، چنانچه زوجه منزل را ترک نماید، نشوز و عدم اطاعت محسوب نشده و تا زمانی که مشکل مرتفع نشود نفقه به زوجه تعلق می گیرد.
در فاصله میان عقد و ازدواج، نفقه ای به زن تعلق نمی گیرد مگر اینکه زن جهت شروع به زندگی اعلام آمادگی کرده ولی زوج از بردن زوجه خودداری کند که در این حالت نیز زن مستحق نفقه است. زوجه می تواند علیه شوهرش که نفقه پرداخت نمی کند، هم شکایت کیفری و هم از طریق حقوقی با تقدیم دادخواست مطالبه نفقه کند. چنانچه زوج با داشتن استطاعت مالی، نفقه زن خود را با وجود تمکین زوجه به وی ندهد یا از پرداخت نفقه سایر اشخاص واجب النفقه خودداری کند، مجازات وی به موجب ماده ۶۴۲ قانون مجازات اسلامی از ۲ ماه و یک روز تا ۵ ماه حبس است.

نویسنده :مجید میرعلی کاخکی