سایت حقوقی وکیل محمد مقصود وکیل محمد مقصود ؛ وکالت و مشاوره در امور حقوقی
کانونهای وکلای دادگستری با ارایه خدمات وکلای معاضدتی، نقش بسیار مهم و ارزشمندی در ارایه خدمات حقوقی رایگان به اقشار کم‌درآمد جامعه دارند. در صورتی که شخصی بی‌بضاعت باشد و دعوای او اساس و مبنا داشته باشد، می‌تواند شخصا به اداره معاضدت قضایی کانونهای وکلای دادگستری مراجعه کند و از خدمات وکلای معاضدتی به صورت رایگان استفاده کند.
در گفت‌وگو با رییس اداره معاضدت قضایی کانون وکلای دادگستری، قصد داریم به بررسی این خدمت جامعه وکالت به جامعه قضایی بپردازیم. دکتر محمدرضا کامیار در گفت‌وگو با «حمایت» به طرح مشکلات، انتظارات و برنامه‌های اداره معاضدت قضایی کانون وکلای دادگستری پرداخته است.
به طور کلی و در ابتدای امر توضیحی در ارتباط با مفهوم و معانی معاضدت قضایی و اقدامات آن داشته باشید؟
اداره معاضدت قضایی یکی از اداراتی است که تحت نظر کانون وکلا انجام وظیفه می‌کند. این اداره بر طبق قانون وکالت مصوب سال ۱۳۱۵ تاسیس شد و تشکیلات و ماموریت‌های آن بر اساس مواد ۳۴ تا ۴۹ آیین نامه اجرایی قانون وکالت مصوب سال ۱۳۱۶ تعیین شده است. طبق ماده ۲۴ قانون وکالت همه کسانی که قدرت پرداخت حق‌الوکاله ندارند، می‌توانند از کانون وکلا تقاضای وکیل رایگان کنند. بنابراین اداره معاضدت قضایی، اداره‌ای است در کانون که برای افراد بی‌بضاعت وکیل تعیین می‌کند. این وظیفه اصلی ما است اما در کنار این وظیفه اصلی، یک خدمت داوطلبانه دیگر هم توسط اداره معاضدت به مراجعان ارایه می‌شود که مشاوره و راهنمایی حقوقی است. اداره معاضدت توسط صدها نفر از وکلای داوطلب در مراکز قضایی و کانون وکلا همه روزه به هزاران نفر مشاوره حقوقی رایگان می‌دهد.
معاضدت قضایی کانون وکلای دادگستری از چه جایگاهی برخوردار است؟ به نظر شما آیا مردم جامعه به طور کامل با این سازمان آشنایی دارند؟
جایگاه اداره معاضدت تولیت و تصدی امر تعیین وکیل برای افراد بی بضاعت جامعه در دعاوی حقوقی آنان است. اداره معاضدت به افرادی که توان پرداخت حق الوکاله ندارند لیکن دعوای حقی دارند وکیل رایگان می‌دهد تا از حقشان در دادگستری دفاع کند.
در خصوص اگاهی جامعه از ماموریت‌های اداره معاضدت باید بگویم از نظر فرض قانونی، همانند سایر قوانین و مقررات، هنگامی که قانونی در روزنامه رسمی چاپ می‌شود، فرض براین است که تمامی مردم از این قانون مطلع هستند. قانون وکالت و آیین‌نامه آن هم که اداره معاضدت را تاسیس و وظایف آن را تعیین کرده، به عنوان قانون در زمان تصویب در روزنامه رسمی چاپ و منتشر شده و بنابراین، مردم آگاه از این مقررات فرض می‌شوند، اما حقیقت جز این است. حتی قانونی که هفته پیش در روزنامه رسمی چاپ شده، هنوز به اطلاع مردم نرسیده، چه رسد به قانونی که درزمانی که چاپ شد ۹۰ درصد جامعه امروز به دنیا نیامده بوده‌اند. پس آگاهی و آشنایی مردم با ما، نیاز به اطلاع‌رسانی دارد. ولی تبلیغات، امر پر هزینه‌ای است و بیشتر با هدف کسب درآمد انجام می‌شود. در حالی که اداره ما هدفش درآمد‌زایی نیست بلکه خدمتی رایگان ارایه می‌دهد. وقتی بسیاری از خدمات رایگان دولت که بزرگترین توان مالی و اطلاع رسانی را دارد از نگاه مردم مخفی است، چگونه از ما انتظار تبلیغ می‌رود؟ به عنوان مثال در بخش بیمه، صندوقی تحت عنوان صندوق تامین خسارات بدنی داریم که در تصادفات اگر فردی پس از تصادف فرار کند و یا مشمول بیمه نباشد، این صندوق قانونی مکلف است خسارت بدنی وارده به مصدوم را تامین کند. ولی در حال حاضر چه میزان از مردم جامعه از این امر آگاهی دارند؟ در حالی که این صندوق دولتی است و باید همه مردم از وجود آن آگاه باشند.
بنابراین از سوی کانون وکلا اطلاع‌رسانی فراگیری در این موضوع به آن شکل که تبلیغاتی برای آن شده باشد که مردم بدانند کانون وکلا برای آنها وکیل رایگان تعیین خواهد کرد، تاکنون صورت نپذیرفته است و امکان چنین اقدامی هم با توجه به هزینه سنگین، میسر نیست.
اداره معاضدت به طور عملی توان مالی مستقلی ندارد و وابسته به کانون وکلای دادگستری است و کانون وکلا هم مستقل است و از حکومت هیچ بودجه‌ای دریافت نمی‌کند. به عقیده من باید اگاهی بخشی مردم نسبت به این خدمت اداره معاضدت توسط رسانه‌ها انجام شود. رادیو و تلویزیون و نشریات متعدد دولتی باید خدمات اداره معاضدت را به اطلاع مردم برسانند. گرچه رسانه‌های خصوصی هم با انگیزه خیرخواهانه باید همین وظیفه را اجرا کنند. اما چرا دولت؟ چون خدمات معاضدتی کانون در حقیقت حکومت را که بخش قضایی و تقنینی و اجرایی آن همگی به نوعی مامور و متولی اجرای عدالت در جامعه هستند، منتفع می‌کند. زیرا هدف وکیل معاضدتی کمک حقوقی به فردی است که حق او ضایع شده و این همان تحقق عدالت فردی و اجتماعی است که وظیفه حکومت است. کانون اگر توان مالی برای تبلیغ داشت، در مورد فعالیت‌های اداره معاضدت تبلیغ می‌کرد تا در قبال تبلیغات منفی، روزانه علیه وکالت به مردم اعلام کند که کانون تا حال ده‌ها هزار وکیل رایگان در اختیار مردم قرار داده تا بتوانند از حق خود دفاع کنند
تصور من براین است که مردم جامعه از فعالیت‌های کانون وکلا با خبر نیستند و اطلاعی از اینکه می‌توانند وکیلی به صورت رایگان در اختیار خود داشته باشند، ندارند. به آن دلیل که کانون وکلا درطول سال به طور متوسط ۴۰۰۰ مراجعه کننده متقاضی وکیل مجانی دارد. این آمار در مقایسه با چندصد هزار پرونده حقوقی که تشکیل می‌شود رقمی نیست.
به طور کلی ما هیچ گونه محدودیتی در ارایه وکیل معاضدتی نداریم، چراکه نزدیک به ۱۲ هزار وکیل عضو داریم و طبق قانون به هر وکیل در هر سال حداقل ۳ پرونده می‌توانیم ارجاع کنیم، بنابراین می‌توانیم در هر سال ۳۶ هزار پرونده به وکلا ارجاع دهیم. پس ما ظرفیت پذیرش تقاضاهای مردم را داریم، اما متاسفانه جامعه از وجود چنین خدمتی آگاهی ندارند و ما هم توان مالی برای تبلیغ و آگاهی دادن به تمام آحاد جامعه را نداریم. اگر مطبوعات در این زمینه کمک کنند، ما آمادگی پذیرش و پاسخ‌گویی به مراجعان را داریم.
آیا بخشی از این اطلاع رسانی بر عهده دادگستری گذاشته نشده است؟
به‌طور قانونی، دادگستری وظیفه مصرحی در این امر ندارد. در عمل گاه قضات و یا کارمندان دادگستری افراد بی‌بضاعت را آگاه کرده و به کانون ارشاد می‌کنند.
آیا کانون وکلا برنامه‌هایی را برای بهتر شدن شرایط موجود دارد؟ آیا برای تحقق برنامه‌های خود دچار موانع و مشکلاتی هم هستید؟
همانطور که در ابتدا اشاره کردم، وظیفه اصلی اداره معاضدت، تعیین وکیل برای افراد بی‌بضاعت است. در کنار این وظیفه کانون وکلا، وظیفه دیگری را هم انجام می‌دهد که بیشتر یک وظیفه داوطلبانه است. یعنی یک خدمت داوطلبانه ارایه می‌کند. وظیفه تعیین وکیل، یک تکلیف قانونی است که قانون بر عهده کانون وکلا گذاشته است. در این قسمت برای افزایش کیفیت خدمات همکاران برنامه هایی داریم که با ارتباط گسترده‌تر با موکلان و وکلا امیدواریم اجرایی شود.
اما در قسمت دوم ماموریت که یک وظیفه داوطلبانه است؛ یعنی ارایه مشاوره رایگان حقوقی برنامه‌هایی برای توسعه این خدمت در نظر داریم. در حال حاضر مراجعه‌کنندگانی که به اداره معاضدت یا مراکز ما مستقر در برخی مجتمع‌های قضایی مراجعه کنند و سوال حقوقی داشته باشند، ما به صورت رایگان با کمک وکلای با سابقه و دارای اطلاعات حقوقی وسیع که در این دفتر حضور دارند، پاسخ‌گوی سوالاتشان هستیم. مشاوره و راهنمایی دیگر منحصر به افراد بی‌بضاعت نیست، ما می‌توانیم به هر کسی که سوال حقوقی داشته باشد به صورت رایگان مشاوره دهیم. بنابراین در نظر داریم ارتباط خود را با مراکزی که مردم در آنجا حضور دارند، بیشتر کنیم. به عنوان مثال با همکاری اداره حقوقی کمیته امداد امام خمینی(ره) امسال در ماه مبارک رمضان تعدادی از وکلا را به محل برگزاری جشن رمضان فرستادیم و در آنجا به مردم مشاوره رایگان دادیم. در حال حاضر در برخی از مجتمع‌های قضایی، همکاران وکیل‌مان به عنوان مشاور به مردم مشاوره و به سوالات آنها پاسخ می دهند. درخصوص این مسئله قوه قضاییه می‌تواند کمک شایانی به معاضدت قضایی کانون وکلا کند.
در این قسمت ما انتظار کمک از دادگستری را داریم برای اینکه این خدمتی است که از سوی ما صورت می‌گیرد و به نوعی دادگستری نیز از این خدمت بهره‌مند می‌شود، چراکه نگاه مدیریت دستگاه قضایی نیز بر ارشاد و راهنمایی ارباب رجوع معطوف است. کما اینکه در تشکیلات اداری خود دادگستری، قسمتی برای معاضدت و ارشاد قضایی تاسیس شده‌است.
در آخر اگر صحبت خاصی مد نظر دارید، بیان کنید؟
در خصوص معاضدت قضایی، ما دارای چند مشکل ماهوی هستیم که باید با کمک دادگستری آنها را حل کنیم. مهم ترین آن مربوط به مالیات می‌شود. طبق قانون، همکاران من بابت وکالتی که به مردم ارایه می‌دهند، حق‌الوکاله‌ای از موکل خود دریافت نمی‌کنند. در حالی که در سایر مسایل، وکیل از موکل خود حق‌الوکاله دریافت می‌کند.
طبق قانون وکیل مکلف است که مالیات حق‌الوکاله‌اش را پرداخت کند، اما در مواردی که اداره معاضدت قضایی، وکیل تعیین می‌کند، حق‌الوکاله‌ای رد و بدل نمی‌شود، بنابراین مالیاتی هم پرداخت نمی‌شود. اما برخی از دادگاه‌ها با این تصور که این وکیل حق‌الوکاله گرفته است، از وکیل درخواست ابطال تمبر مالیاتی دارند این در حالی است که آنها وجهی دریافت نکرده‌اند.