مجازات های جایگزین حبس و کاهش جمعیت کیفری

در گذشته هدف از ایجاد و تشکیل زندان ها، تنبیه ومجازات از طریق محروم کردن افراد مرتکب جرم از آزادی و بازداشتن آنها از ارتکاب به جرایم بیشتر در طول دوره ی حبس بوده و به ظاهر زندانیان در زندان اصلاح و تربیت می شدند.
مجازات افراد شروری که آرامش و امنیت اجتماعی را مختل می کردند شامل یک دوره حبس می شد که با آزادی آنها دوباره خطرات جدید، افراد جامعه و شهروندان را تهدید می کرد.با بروز این مشکلات جرم شناسان به این نتیجه رسیدند که زندان باید یک مکان اصلاحی – درمانی باشد و زندانیان پس از اصلاح کامل، به آغوش خانواده و جامعه بازگردند.زندان افراد متهم به ارتکاب جرم را تا صدور حکم دادگاه موقتی بازداشت کرده و برای عده ای هم بسته به نوع جرم زندان های کوتاه مدت تعیین می کند، که این بازداشت ها و زندان های کوتاه مدت آثارسوء و معایب جبران ناپذیری در پی دارد.خدشه دار شدن شخصیت زندانی و خانواده اش، تحمیل هزینه بر جامعه و زندانی، مشکل معیشت برای خانواده زندانی به علت از دست دادن شغل می توانند نمونه های اندکی از این آثار سوء باشند.مجازات حبس و سلب آزادی بحران آفرین بوده و باید به عنوان آخرین راهکار در صورتی که دیگر تدابیر قابل اعمال نباشد، استفاده شود.امروزه محاکمه ی مرتکب یک جرم یا جنایت باید افزون بر عمل شخص، از نظر بزهکاری و شخصیت روان شناختی نیز مورد توجه قرار گیرد.مجازات های جایگزین حبس اگرچه شاید از نگاه برخی هنوز نهادینه نشده باشد، اما استفاده از آن در مواردی بویژه از سوی قضات دادسرا و دادگاه های رسیدگی کننده به جرایم اطفال و نوجوانان، نشانگر تأثیر مثبت این حرکت جدید قضایی بر بزهکاران نوجوان است.زندان یک واقعیت تلخ اجتماعی است که به دلیل آسیب های ناشی از حبس شدن که یک بخش آن متوجه خود زندانی و بخش دیگر متوجه جامعه و خانواده او می باشد، همه ی کشورها را درگیر کرده و همین واقعیت تلخ اجتماعی دنیا را با چالش هایی مواجه کرده است.
زندان گرچه به عنوان آخرین راه مجازات مجرمان حرفه ای می باشد ولیکن شایسته نیست در برابر جرایم ساده، سنگین ترین مجازات را اعمال کنیم. عملی که برخی سازمان و دستگاه ها هر ممنوعیتی را جرم انگاشته و مجازات آن را زندان می دانند.استفاده بی رویه از مجازات زندان باعث شده حبس ها دربرخی بیشتر موارد بازدارنده نباشد و از جرم های بعدی پیشگیری نکند. همچنین زندان هزینه های زیادی در زمینه های بهداشت و درمان، خوراک وپوشاک، ایاب و ذهاب و… برای دولت ایجاد کرده است.اینها و مسایلی از این قبیل نشان می دهند که ما نیازمند اجرای یک سیاست کلی در برخورد با جرایم به منظور کاهش جمعیت کیفری در زندان ها می باشیم. وقتی طرح هایی با هدف دستگیری خرده مجرمان اجرا می شود، الزاماً در زندان افزایش جمعیت کیفری داریم، بدون اینکه حبس تأثیری در وضعیت امنیت جامعه داشته باشد.منظور از کاهش جمعیت کیفری کند کردن ورود افراد جدید به زندان و فراهم کردن زمینه ی خروج متهمان با جرایم ساده و غیر عمد (نه زندانیان شرور و جنایتکار مخل آرامش مردم)می باشد. کاهش جمعیت کیفری حرکتی است نوین، که باید توسط مسئولان سازمان ها و دستگاه های قضایی از بالقوه به بالفعل تبدیل شود که اجرای این عمل و قرار گرفتن زندانی در مسیر هدایت صحیح از جمله اهداف اصلی آن می باشد.بحث کاهش جمعیت کیفری و حبس زدایی توجه ما را به سیاست های جایگزین حبس معطوف می دارد.
مجازات های جایگزین حبس، بکارگیری مجازات هایی است که از ضمانت اجرایی لازم در جهت اصلاح و تربیت مجرم برخوردار باشد ضمن اینکه تبعات ناشی از مجازات حبس را نیز ندارد.
از خصایص ویژه مجازات های جایگزین حبس می توان به کاهش و از میان رفتن آسیب های اجتماعی که زندانی و خانواده زندانی را تهدید می کند و نیز کم کردن هزینه های هنگفتی که دولتها با مجازات زندان متحمل می شوند اشاره کرد.حبس زدایی و جلوگیری از صدور احکام بی رویه زندان و بویژه تدوین لایحه ی مجازات های جایگزین حبس، تلاش برای زندان زدایی و بازنگری در جرایمی که برای آنها مجازات زندان در نظر گرفته شده از جمله مهم ترین و جدی ترین سیاست های قوه قضاییه و سازمان زندان ها می باشد.منظور از کاهش استفاده از زندان و جایگزین ها حذف کامل زندان و رها کردن مجرمان نیست بلکه این سیاست در نظر دارد ضمن فرهنگ سازی و اطلاع رسانی برای جامعه واکنشی را برگزیند که واجد کمترین آثار سوء و بالاترین میزان بهره وری و اثر بخشی باشد.استفاده از جایگزین های زندان در صورتی مفید است که مغایر با امنیت اجتماعی و اقتصادی و … نباشد و باعث تکرار جرم از سوی مجرم نشود و در جهت ایجاد فرصت اصلاحی مناسب برای مدیونین مالی و کسانی باشد که مرتکب جرایم غیر عمد و کم اهمیت شده اند و اشخاصی که از تودیع وثیقه ناتوانند بدون اینکه حق الناس در جامعه پایمال شود و آرامش و امنیت عمومی به مخاطره بیفتد.کاهش مجازات حبس فرایندی است که می کوشد با پیش بینی روش ها و جایگزین های مناسب حبس از افزایش ورود بی رویه ی مجرمان به زندان ها جلوگیری کند و در مقابل با دادن فرصت به چنین افرادی زمینه ی جبران خسارت وارده به جامعه را فراهم آورد.
حمایت : ۱/۲/۱۳۹۱