سایت حقوقی وکیل محمد مقصود وکیل محمد مقصود ؛ وکالت و مشاوره در امور حقوقی
مدیرکل پزشکی قانونی آذربایجان غربی گفت: اگر خسارات مازاد بر دیه مورد قبول واقع شود، کارشناس اختصاصی، خسارت های معنوی و مادی و جسمانی را محاسبه کرده و به دادگاه ارایه می دهد و دادگاه رای را صادر می کند.
علی افتخاری در گفت‌وگو با خبرنگار حقوقی خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا۱۳۹۰/۱۰/۱۷ )، با اشاره به مقاله « بررسی دیه و جبران خسارت در مصدومین مراجعه کننده به اداره کل پزشکی قانونی استان آذربجان‌غربی» که در همایش طب و قضا ارائه کرده بود، افزود: هدف از ارایه این مقاله این بود که بررسی کنیم افرادی که به این اداره کل مراجعه کرده‌اند و در وهله بعد که کار کارشناسی بر روی پرونده آنها انجام شده و پرونده‌شان مختومه می‌شود و در نهایت که منجر به صدور رای دادگاه می‌شود، آیا هزینه‌هایی که این افراد پرداخت کرده‌اند با دیه‌ای که اخذ شده، مطابقت داشته است یا خیر؟ و آیا دیه مقدر کفاف هزینه های آنها را کرده است؟
این متخصص پزشکی قانونی ادامه داد: در پژوهشی که انجام دادیم حدود ١٠٠ پرونده مربوط به سال های ١٣٨۶ تا ١٣٨٨ را به طور تصادفی انتخاب و از بین آنها حدود ٣٠ پرسشنامه تکمیل شد. سوالاتی از قبیل این که مصدومین چند روز در بیمارستان بستری شده‌اند و چه مبلغی را به عنوان دیه دریافت کرده‌اند و تا چه زمانی محرومیت کار داشته و از شغل خود دور بوده‌اند و آیا مشکلات عضوی پیدا کرده‌اند یا خیر؟ را در این پرسش نامه‌ها گنجاندیم.
وی خاطرنشان کرد: ٣/۶٣ درصد از این افراد تحصیلات زیر دیپلم داشتند و ٨٠ درصد مذکر و ٢٠ درصد مونث بودند. ٧٠ درصد افراد مصدومین تصادف و ٣٠ درصد مربوط به حادثه کار بودند. تمام افراد سابقه بستری در بیمارستان را از یک تا شصت روز داشتند. ۶٠ درصد پاسخ دهندگان وجود محرومیت موقت از عضو داشتند. ٧/۶۶ درصد از مصدومین محرومیت از ورزش و ٢/٧٢ درصد محرومیت از اعمال زناشوئی و ٣۶ درصد محرومیت از معاشرت و برقراری روابط اجتماعی و ٧/٣۶ درصد مشکلات زیبایی را پیدا کرده بودند. مدت زمان محرومیت از کار وشغل در ۵٠ درصد بالای ١٨٠ روز و میزان هزینه صرف شده در ۵٠ درصد بالای سه میلیون تومان بود و ٧/۶درصد دچار از کار افتادگی کلی شده بودند.
افتخاری افزود: با توجه به شدت صدماتی که مصدومین در پرونده ها داشتند و مصاحبه‌ای که انجام دادیم، پاسخ این افراد روایی و پایایی داشت و صحت گفتاری این افراد تایید می شد زیرا زمانی که پرونده آنها را مطالعه و مشاهده می کردیم که شکستگی استخوان ساق پا در پرونده آنها وجود دارد و به فرض مثال وقتی مصدومی می گفت که شش ماه در بیمارستان و منزل بستری بوده است؛ به این نتیجه می رسیدیم که مصدوم درست می گوید.
مدیرکل پزشکی قانونی آذربایجان غربی تاکید کرد که در بررسی‌هایی که انجام دادیم، مشاهده کردیم مبلغی که مصدومین در اکثریت موارد به عنوان دیه از دادگاه گرفته‌اند؛ حتی خسارت آنها را تامین نکرده است.
افتخاری با بیان این که سه نوع خسارت جانی، مالی و معنوی داریم، افزود: خسارت جسمانی مانند شکستگی پا، دست و … است و خسارت معنوی مانند اعمال زناشویی، تفریح ، ورزش و معاشرت اجتماعی است و خسارت مالی هم مانند این که مصدوم شغل خود را از دست می دهد یا مدتی بیکار می‌ماند. به عنوان مثال در مصاحبه ای که با یکی از مصدومان انجام دادیم، می گفت که بنا هستم و روزی ۵٠ هزار تومان دستمزدم است و در حال حاضر ١٧٣ روز است که کار نکرده‌ام و در حدود دو میلیون و ١٠٠ هزار تومان به عنوان دیه دریافت کرده بود که این مبلغ پول بیکاری این مصدوم هم نمی شد. بنابراین می توان گفت که در اکثر موارد، دیه، جبران خسارت نمی‌کند و حتی کفاف هزینه های بیمارستان مصدوم را هم نمی‌کند بلکه در بخش محدودی از موارد دیه جبران کننده خسارت های مصدوم است.
این متخصص پزشکی قانونی ادامه داد: در مقاله بعدی که درباره بررسی ابعاد حقوقی خسارات مازاد بر دیه بود، یک پرسش نامه ٩ سوالی طرح کردیم و از قضات دادگاه های تجدید نظر و دادگاه های بدوی کیفری استان آذربایجان غربی سوال کردیم. برخی از سوالات پرسش نامه این بود که آیا شما مایل به اخذ خسارت مازاد بردیه هستید؟ ماهیت دیه چیست؟ آیا دیه مجازات است یا خسارت یا ماهیت دو گانه دارد؟ آیا شما قائل هستید که خسارت مازاد بر دیه اخذ شود؟ آیا دیه فعلی کفاف مخارج مصدوم را می کند؟ اگر خسارت مازاد بر دیه را محاسبه کنیم باید کدام یک از خسارات مادی ، معنوی و جسمانی را در نظر بگیریم؟
مدیرکل پزشکی قانونی آذربایجان غربی تاکید کرد: در این پرسش نامه اکثریت قضات اعلام کرده بودند که دیه کفاف هزینه‌ها را نمی‌کند. بالای ۶٠ درصد از قضات گفتند که قائل به اخذ خسارات مازاد بر دیه هستند و اکثریت آنها براساس قانون و مواد قانونی ١٢ و ١۵ قانون مجازات اسلامی می‌گفتند که ماهیت دیه هم خسارت و هم مجازات است. به دلیل این که بیشترین ماهیت دیه، جبران خسارت است و باید تمام خسارات فرد پرداخت شود ولی اکثریت قضات اعتقاد داشتند که هزینه های بیمارستانی و ایام بیکاری وهزینه های مراقبتهای پرستاری و پزشکی برای مصدوم نیز باید تامین شود.
افتخاری ادامه داد: یک سری اعتقاد دارند که خسارت مازاد بر دیه بر اساس قاعده لاضرر و اتلاف و تسبیب و نفی حرج باید اخذ شود و سیره عقلا هم براساس این قواعد اشاره می کند که خسارت مازاد بر دیه باید اخذ شود که بنده هم با این عقاید موافقم.
وی افزود: گروهی دیگر هستند که می گویند به دلیل این که شرع، دیه را مقدرکرده و شرع می داند که فرد زمانی که دچار خسارت جانی می شود و خسارت های جانبی هم خواهد داشت و در آن زمان توجهی نکرده است؛ بنا را بر شرع می گذارند. همانطور که درزمان پیامبر(ص) زمانی که فرد مصدوم می شد، در بعضی از مواقع دیه ای که پرداخت می شد جبران خسارت نمی‌کرد پس به دلیل این که در آن زمان هم توجهی به این موضوع نشده بود و شرعی هم است؛ ما ملزم نیستیم هزینه ای را به غیر از دیه به مصدوم بدهیم. چون شرع تعیین کرده و شرعی است ما نمی‌توانیم این کار را انجام دهیم. ولی ما به این باورها اعتقاد نداریم.
این متخصص پزشکی قانونی با اشاره به نظر بعضی از مراجع راجع به خسارات مازاد بر دیه، خاطرنشان کرد: آیت الله مکارم شیرازی معتقدند که دیه بیشتر جنبه خسارت دارد تا مجازات و دوم این که در استفتائی که به دست آمده فرمودند که اگر فرد علاوه برمشکلات جسمانی که پیدا می کند، اگر خسارت پزشکی و ایام بیکاری و از کارافتادگی داشته باشد؛ واجب است که جانی (فرد) آنها را پرداخت کند.
وی در پاسخ به سوالی درباره نحوه و مکانیسم محاسبه ای خسارات مازاد بردیه، اظهار کرد: در این زمینه باید گفت که هیچ وقت به وحدت رویه نخواهیم رسید مگر قانونی تصویب شود و قانون هم زمانی تصویب می شود که با علما و مراجع صحبت شود و موضوع کاملا روشن شود و بعد از این که نظریه علما گرفته شد، شورای نگهبان آن را تایید کرده و رد نکند. به دلیل این که اگر قانون را به مجلس شورای اسلامی ببریم مطمئنا شورای نگهبان اگر نظریه فقهی نباشد، آن را رد خواهد کرد. بنابراین می توان گفت که در این زمینه به جایی نمی رسیم مگر این که از نظر شرعی روی آن کار کنیم.
افتخاری در پایان گفت: در بعضی از موارد ما مشاهده می کنیم که به عنوان مثال سه خراش در صورت فردی ایجاد شده و دیه این ٣ خراش حدود ٢ میلیون تومان می شود و خراش ها در عرض ۵ روز بدون باقی ماندن هیچ آثاری بر روی صورت مصدوم بهبود پیدا می کند. در صورتی که پرداخت این مبلغ برای این نوع صدمات بنظر می رسد درست نباشد. ولی خسارات مازاد بر دیه اگر مطرح شود، حقی از کسی ضایع نمی شود. یا در مثالی دیگر می توان گفت که دیه ۴ بریدگی در صورت و یک شکستگی ساده استخوان ران ٨ درصد می شود. در صورتی که بریدگی در صورت در عرض ١٠ روز بهبود می یابد و اثری قابل توجه از آن باقی نمی ماند ولی شکستگی پا یک عمر فرد را دچار مشکل می کند؛ بنابراین اگر در این مسایل کارشناسی درستی داشته باشیم، قطعا این قبیل مشکلات از بین خواهد رفت.