چک سفید امضاء و ماهیت حقوقی آن

چک سفید امضاء و ماهیت حقوقی آن

فهرست

چکیده……………………………………………………………………۵
مقدمه……………………………………………………………………۶
تعریف چک………………………………………………………………..۷
ماهیت چک……………………………………………………………….۷
انواع چک…………………………………………………………………۸
انواع چک های عادی……………………………………………………..۸
افراد مرتبط با چک………………………………………………………..۹
اجزای چک………………………………………………………………..۹
تعریف چک سفید امضاء…………………………………………………۱۰
نکات مهم………………………………………………………………..۱۱
ماهیت چک سفید امضاء…………………………………………………۱۲
رابطه حقوقی بین صادر کننده و دارنده چک سفید امضاء………………….۱۲
وظایف بانک در برابر چک سفید امضاء…………………………………….۱۳
موارد کاربرد چک سفید امضاء…………………………………………….۱۳
حقوقی و کیفری بودن چک سفید امضاء………………………………….۱۴
مراحل قانونی در صورت برگشت خوردن چک سفید امضاء…………………۱۵
نکات کاربردی در مورد اشخاص حقوقی……………………………………۱۶
چکهای صندوق های قرض الحسنه……………………………………….۱۶
نتیجه گیری……………………………………………………………….۱۸
منابع……………………………………………………………………. ۱۹

چکیده:
چک سفید امضاء به دلیل عدم قید مبلغ در آن، زمینه سوء استفاده بیشترکلاهبرداران و سود جویان را فراهم می کند. همچنین چک سفید امضاء مشمول تعریف چک و اسناد تجاری به معنی اخص نمی باشد زیرا تا زمانیکه چکی، سفید امضاء باشد قابل معامله در داد و ستدهای تجاری و ارائه به بانک نمی باشد و دارنده چک از مزایای تعقیب کیفری برخوردار نمی باشد بلکه این نوع چک حقوقی است.

مقدمه:
قانونگذار چک را وسیله پرداخت فوری و جایگزین پول قرار داده است تا در معاملات خصوصا داد و ستدهای تجاری نقش تسریع و تسهیل کننده را ایفاء نماید. از اینرو هر اقدام و عاملی که دستیابی به این هدف را با مشکل مواجه یا غیر ممکن سازد از طرف قانون گذار منع شده است. از جمله این موارد صدور چک به صورت «سفید امضاء» است. این چک که با امضای صادر کننده واگذار می شود به دلیل عدم قید مبلغ در آن و احتمالا عدم تکمیل دیگر مندرجات و نیز فراهم بودن زمینه سوء‌استفاده بیشتر، نمی‌تواند منظور قانونگذار را تامین و عملی سازد. در این مقاله با توجه به اهمیت مساله و ممنوعیت صدور این نوع چک و مجازات مربوط به آن و نیز لزوم ارائه تعریف و شناخت دقیقتر چک سفید امضاء و تمیز و تفکیک آن از دیگر چکهای مشابه، به بررسی مختصر موضوع پرداخته شده است.

تعریف چک:
چک به عنوان یک سند از اسناد تجاری به معنی اخص، برای داد و ستدهای میان مردم و تجار رایج است.
قانون گذار چک را به اینگونه تعریف کرده است : چک نوشته ای است که به موجب آن صادر کننده وجوهی را که در نزد محال علیه دارد کلا یا بعضا مسترد یا به دیگری واگذار ی نماید.(ق.ت ۳۱۰)
در اینجا منظور از کلمه محال علیه بانک است.(ق.ص.چ ماده ۲)

ماهیت چک:
در مورد ماهیت حقوقی چک، نظرات مختلفی از سوی اساتید و حقوقدانان کشور مطرح شده است که اختصارا به آنها اشاره می کنیم:
۱) بعضی ها،‌ ماهیت حقوقی چک را «وکالت در پرداخت» از سوی بانک دانسته اند یعنی اینکه صادر کننده چک، بانک را وکیل خود قرار می دهد تا مبلغ معینی به دستور او را از حسابش به دارنده چک برداشت کرده و بپردازد.(ق.م ماده ۶۵۶ : وکالت، عقدی است که به موجب آن یکی از طرفین طرف دیگر را برای انجام امری نایب خود می نماید.)
۲) بعضی دیگر، این ماهیت چک را عقد حواله دانسته اند و این بخاطر تعریف چک از دیدگاه قانون است که کلمه محال علیه آورده است.(ق.م ماده ۷۲۴ : حواله عقدی است که به موجب آن طلب شخصی از ذمه مدیون به ذمه شخص ثالثی منتقل می گردد. مدیون را محیل، طلبکار را محتال، شخص ثالث را محال علیه می گویند.)
۳) عده‌ای دیگر، ماهیت حقوقی چک را ایقاع در نظر گرفته اند به گونه ای که تعهد یکطرفه به نفع شخص ثالث می دانندو به تعریف دیگر دستور پرداخت است.
۴) دسته دیگری سعی کرده اند با اجتماع دو نظر عقد و ایقاع ماهیت حقوقی چک را اینگونه دانسته اند از این جهت که این سند عقد حواله و یا عقد وکالت در پرداخت از سوی بانک دانسته اند، عقد محسوب می شود و از جهت دیگر تعهد یکطرفه به نفع شخص ثالث است، ایقاع می دانند.(عقد معاملی است که قائم بر دو شخص و مشتمل بر ایجاب و قبول باشد و همچنین ایقاع عقدی است که قائم بر یک نفر و مشتمل بر ایجاب و قبول نمی باشد.)
۵) و بالاخره دسته دیگری، چک را سندی از اسناد تجاری به معنی اخص قرار داده اند که دارای شرایطی خاص هستند که بر اساس رعایت آن شرایط دارای اعتبار است.(قانون گذار اسناد تجاری به معنی اخص را تعریف نکرده است بلکه فقط آن را به عنوان یک سر فصل آورده است که در ذیل آن برات و فته طلب و چک قرار گرفته است.)

انواع چک:
۱) چک تایید شده: چکی است که اشخاص عهده بانک ها به حساب جاری خود صادر و توسط بانک محال علیه پرداخت وجه آن تایید می شود.(ق.ص.چ ماده۱)
۲) چک تضمین شده: چکی است که توسط بانک به عهده همان بانک به درخواست مشتری صادر و پرداخت وجه آن توسط بانک تضمین می شود.(ق.ص.چ ماده۱)این نوع چک نوعی اسکناس محسوب می شود.
۳) چک مسافرتی: چکی است که توسط بانک صادر و وجه آن در هریک از شعب آن بانک یا توسط نمایندگان و کارگزران آن پرداخت می گردد.(ق.ص.چ ماده۱)
۴) چک عادی: چکی است که اشخاص به عهده بانک ها به حساب جاری خود صادر و دارنده آن تضمینی جزء اعتبار صادر کننده ندارد.(ق.ص.چ ماده۱)

انواع چک های عادی:
۱) چک به روز: چک باید به صورت نقد و بدون وعده صادر شود.(ق.ت ماده۳۱۱)
۲) چک مشروط: چکی که در متن آن، وصول وجه منوط به تحقق شرطی باشد. به طور مثال خریدار ملکی، تمام یا قسمتی از مبلغ معامله را به صورت یک فقره چک صادر و در اختیار طلبکار(فروشنده) یا واسطه(بنگاه) بگذارد و شرط کند که تنها پس از انتقال سند در محضر، طلبکار حق داشته باشد به بانک مراجعه و وجه چک را وصول کند.(ق.ص.چ ماده۱۳)
۳) چک وعده دار: چکی است که تاریخ که در متن چک درج شده است برای فردا یا یک هفته و یا یک ماه و یا یک سال آینده باشد. البته لازم بذکر است که صدور چک بدون وعده، بسیار نادر است.(ق.ص.چ ماده۱۳)

افراد مرتبط با چک:
در مورد هر چکی سه شخص وجود دارد که دارای وظایفی هستند که به شرح زیر است:
الف) صادرکننده چک: شخصی است که چک را صادر می کند یعنی تاریخ و مبلغ و امضاء را خوانا و بدون خط خوردگی تنظیم می کند و در مندرجات آن هیچ اختلافی وجود نداشته باشد.(ق.ص.چ ماده ۳) صادرکننده چک به حسب قانون باید در تاریخی که در متن چک تنظیم کرده است در بانک مورد نظر وجه نقد یا اعتبار داشته باشد و نباید تمام یا قسمتی از وجه را از بانک خارج کند و یا اینکه دستور عدم پرادخت را بدهد.(ق.ت۳۱۳)
ب) دریافت کننده چک: دارنده چک اعم از کسی است که چک در وجه او صادر شده، یا به نام او پشت نویسی شده، یا حامل چک، یا قائم مقام آنان.
ج) محال علیه: بانک موظف است هویت کامل و دقیق دارنده چک را با ذکر تاریخ تادیه وجه در پشت چک درج نماید، چک را نقد نماید.
نکته قابل بیان این است که صادر کننده باید اهلیت داشته باشد(عاقل، بالغ، رشید، عدم محجوریت آن) و همچنین صدور چک یک عمل تجاری محسوب نمی شود.

اجزای چک:
چک عادی دارای اجزایی است که مطابق قانون تجارت باید در فرمهای چاپی چک درج شده باشد تا وجه قانونی پیدا کند و یا اینکه توسط صادر کننده تکمیل شده باشد.
الف) اجزاء که باید در فرمهای چاپی چک درج شده باشد عبارت است از:
شماره حساب جاری صاحب حساب که در پایین ورقه چک درج شده است.
نام و نام خانوادگی صاحب حساب که در پایین ورقه چک درج شده است.
آرم بانک که در بالای ورقه چک درج شده است.
مهر شعبه بانک که بیانگر محل صدور چک است که در بالای ورقه چک درج شده است.
سریال ورقه چک که در بالای و پایین آن درج شده است.
ب) و همچنین اجزایی که صادر کننده چک باید آن را تکمیل کند تا به عنوان یک سند معتبری برای تجارت قرار گیرد.(ق.ت ماده۳۱۱)
این اجزاء عبارت است از: (ق.ص.چ ماده۳)
تاریخ وصول مبلغ مورد نظر که توسط صادر کننده درج شود.
مبلغ مورد نظر که باید به ریال توسط صادر کننده درج شود.
‌تعیین ذینفع یا حامل که توسط صادر کننده درج شود.
امضاء چک توسط صادر کننده که شرط اساسی برای صدور سند و قبول تعهد صادر کننده محسوب می شود.

تعریف چک سفید امضاء:
در مورد چک سفید امضاء تعاریف گوناگونی از سوی اساتید و حقوقدان و نویسندگان حقوقی ارائه شده است که به بعضی از آنها اشاره می کنیم :
الف) چک سفید امضاء، چکی است که صادر کننده آن را فقط امضاء کرده و به طرف مقابل می دهد تا وی بتواند هر زمان که اراده می کند سایر مندرجات آن راتکمیل و آن را به بانک بدهد.
ب) چک سفید امضاء،‌ چکی است که فقط صاحب چک آن را امضاء‌ نموده، بدون اینکه مبلغ و گیرنده وجه را تکمیل نماید و تکمیل آن برعهده دارنده چک محول می شود تا در زمان مشخص آن را نوشته و به بانک محال علیه ارائه دهد.
ج) چک سفید امضا‌ء چکی است که فاقد مبلغ می باشد.
د) چک سفید امضاء، چکی امضاء شده است که به شخصی جهت نوشتن مبلغ معین داده شده است.
ن) چک سفید امضاء، چکی است امضاء شده که به شخصی جهت نوشتن هر مقدار وجهی که مایل به دریافت آن باشد، داده شده است.
و) چک سفید امضاء، چکی است که پر نشده است یعنی چکی است که فقط دارای امضاء بوده و به حامل آن اجازه می دهد تا مبلغ مشخصی را در زمان مشخص در آن بنویسد.
با عنایت به تعاریف مذکور و آنچه از برخی مقررات قانونی استفاده می شود، چنانچه بخواهیم تعریف دقیقتری را از چک سفید امضاء بدست دهیم باید قدر متیقن آن را در نظر بگیرم یعنی چک سفید امضاء را آن چکی بدانیم که حداقل فاقد درج مبلغ باشد، خواه تاریخ صدور و ذینفع آن مشخص شده باشد یا نشده باشد.

نکات مهم:
۱) نکته قابل مطرح این است که اگر مندرجات ورقه چک تکمیل شده باشد و تنها تاریخ صدور آن نوشته نشده باشد، نمی توان آن را چک سفید امضاء دانست بلکه باید چک را بدون تاریخ به حساب آورد، همانگونه که قانونگذار در ماده ۱۳ قانون صدور چک، این نوع چک را از چک سفید امضاء‌ تفکیک کرده است و در بند جداگانه‌ای ذکر کرده است.
۲) و همچنین اینکه اگر مندرجات برگه چک کامل باشد و تنها نام ذینفع در آن قید نشده باشد نمی توان چنین چکی را چک سفید امضاء به حساب آورد بلکه باید آن چک را در وجه حامل تلقی نمود و این به خاطر ماده ۳۱۲ قانون تجارت است.(چک ممکن است در وجه شخص معین یا به حواله کرد شخص معین و یا در وجه حامل باشد.)
بنابراین زمانی که چکی با رعایت سایر شرایط قانونی صادر شده و تنها نام ذینفع آن مشخص نباشد، چون در وجه شخص معین یا به حواله کرد شخص معین محسوب نمی شود ، می تواند عنوان «در وجه حامل» بر آن صادق باشد مگر اینکه ذینفع از اختیاری که قانونا و عرفا بدست آورده است نام شخص معینی را به عنوان ذینفع در آن قید نماید.

ماهیت چک سفید امضاء:
قبلا ماهیت چک را اینگونه بیان کردیم که، چک جزءای از اسناد تجاری به معنی خاص است که متضمن دستور پرداخت مبلغی وجه نقد برای دارنده چک است.( اعم از اینکه صادر کننده ، دین حال یا موجلی به گیرنده چک داشته باشد و یا نداشته باشد.)
اما چک سفید امضاء بما هو هو، واجد این ماهیت حقوقی چک است. زیرا مطابق تعریف ارائه شده قانون گذار از چک، چک سفید امضاء به معنای قانونی کلمه چک محسوب نمی شود زیرا یکی از عناصر و لوازم مشترک اسناد تجاری به معنی خاص (برات، سفته و چک) که شاید مهمترین رکن آن نیز به حساب می آید، همان مبلغ مندرج در اسناد است که هدف مهم صدور و به گردش در آمدن این اسناد و وصول مبلغ آن توسط ذینفع (گیرنده چک) است.
حال چنانچه چکی، سفید امضاء‌ و فاقد مبلغ باشد هدف مورد نظر محقق نمی شود و این موضوع، چک سفید امضاء را از شمار اسناد تجاری خارج می سازد. ماده ۳۱۰ یاد شده قانون تجارت، چک را وسیله ای برای پس گرفتن وجه از محال علیه یا واگذاری وجه ای به دیگری معرفی کرده است. بدیهی است در صورتیکه سند اساسا به لحاظ فاقد درج مبلغ در آن، قابلیت این امر را نمی تواند داشته باشد و چک به حساب نمی آید. برخی دیگر از مواد قانونی نیز مانند ماده ۳۱۱ قانون تجارت مبنی بر اینکه: ((… پرداخت وجه نباید وعده داشته باشد)) و همچنین ماده ۳۱۳ قانون تجارت که می گوید ((وجه چک باید به محض ارائه کار سازی شود)) به نحوی می توانیم این معنا را تایید می کند که در چک باید مبلغ درج شود.
بنابراین چک سفید امضاء را نمی توان بالفعل چک محسوب نمود و همان ماهیت حقوقی خاص چک را برای آن در نظر گرفت بلکه باید چنین چکی را در حکم سند غیر تجاری دانست. البت چک سفید امضاء یک سند بالقوه است که پس از تکمیل مندرجات (مبلغ) همانند سایر چکها دارای آثار و احکام مخصوص به خود باشد.

رابطه حقوقی بین صادر کننده و دارنده چک سفید امضاء:
دارنده چک سفید امضاء می تواند براساس قرارداد که بین او و صادر کننده وجود دارد نسبت به درج مبلغ و تکمیل دیگر مندرجات چک اقدام نماید. این اقدام دارنده چک در نوشتن و کامل کردن مندرجات چک بالخصوص مبلغ را، باید نوعی وکالت از طرف صادر کننده (موکل) به حساب آورد که نوشتن مبلغ معین در چک توسط دارنده (وکیل) در مفاد قرارداد مشخص شده است.
بدیهی است در صورت تجاوز دارنده چک از حدود اختیارات مثلا نوشتن مبلغی بالاتر از آنچه که مورد توافق طرفین بوده است، ‌صادر کننده حق دارد علیه دارنده اقامه دعوی چک کند و همچنین در صورت عدم پرداخت وجه چک، دارنده حق دارد که از صادر کننده در محکمه طرح دعوی بعمل آورد.
البته لازم بذکر است که هر یک از طرفین برای اثبات مدعی خود یا باید سندی قانونی که فیما بین انجام شده است را به محکمه ارئه دهد و یا اینکه دو شاهدی که از قرار فیما بین آنان اطلاع کافی دارد بیاورد.

وظایف بانک در برابر چک سفید امضاء:
اگر چک سفید امضاء که فاقد مبلغی است توسط دارنده چک، مندرجاتش کامل شود و شرایط شکلی و قانونی رعایت شده باشد را بانک باید از مسائل مربوط به قرارداد و رابطه میان دارنده و صادر صرفنظر کند.(به خاطر استقلال ذاتی اسناد تجاری) و وجه آن را تادیه کند
مگر اینکه به دلایل دیگری از جمله دستور عدم پرداخت از طرف صادر کننده یا مسدود بودن حساب و یا بلامحل بودن آن قابل پرداخت نباشد.(ق.ص.چ ماده۳)

موارد کابرد چک سفید امضاء:
۱) در معامله نامشروع مثل معاملات ربوی.
۲) به عنوان چک تخلیه در اماکن تجاری.
۳) در معاملات غیر قانونی مثل قاچاق.(اعم از مواد مخدر و کالا)
۴)به عنوان چک ضمانت در معاملات تجاری.(البته بسیار نادر است)

حقوقی یا کیفری بودن چک سفید امضاء:
اگر روزی چکی سفید امضاء در دست شخصی باشد و مبلغ معینی که بین او و صادر کننده چک بود را در آن نوشت و برای نقد کردن آن به بانک مراجعه کرد و وجه چک به هر دلیلی تادیه نشود او برای دریافت طلب خود چه کار باید بکند؟
اولا: اینکه این چک به خاطر عدم پرداخت بی محل است.(ق.ص.چ ماده۵)
ثانیا: اینکه چک ماهیت حقوقی دارد نه کیفری ، زیرا قانونگذار مواردی که چک جنبه حقوقی دارد مطرح کرده است که عبارت است از:
۱) ظرف شش ماه از تاریخ صدور چک، دارنده چک آن را به بانک ارائه ندهد.(ق.ص.چ ماده۱۱)
۲) ظرف شش ماه از تاریخ صدور گواهی عدم پرداخت چک از طرف بانک، دارنده چک شکایت کیفری نکند.(ق.ص.چ ماده۱۱)
۳) صادر کننده چک مبلغ چک را قبل از تاریخ شکایت بپردازد و لاشه چک را دریافت کند.(ق.ص.چ ماده۹)
۴) شاکی بعد از شکایت ترتیب انتقال چک مورد شکایت را به دیگری بدهد.(ق.ص.چ تبصره ماده ۱۱)
۵) در صورتی که شاکی رضایت دهد.(ق.ص.چ ماده۱۲)
۶) در صورتی که چک دارای وعده باشد.(ق.ص.چ ماده۱۳)
۷)هرگاه چک بابت تضمین انجام تعهد یا تضمین انجام معامله‌ای صادر شده باشد و در متن چک قید شده باشد.(ق.ص.چ ماده۱۳)
۸)هرگاه چک سفید امضاء صادر شده باشد.(ق.ص.چ ماده۱۳)
۹)هرگاه وصول وجه چک منوط به تحقق شرطی شده باشد و در متن چک قید شده باشد.(ق.ص.چ ماده۱۳)
۱۰) در صورتی که ثابت شود چک بدون تاریخ صادر شده است.(ق.ص.چ ماده۱۳)
۱۱)هرگاه وصول وجه چک منوط به تحقق شرطی یا بابت تضمین شده باشد و در متن چک قید نشده باشد.(ق.ص.چ ماده۱۳)
۱۲) در صورت فوت صادر کننده چک.
۱۳) در صورتی که بعد از برگشت چک به شخص دیگر منتقل شود که در این صورت شخص اخیر حق تعقیب جزایی را ندارد مگر اینکه وارث دارنده چک باشد.(ق.ص.چ ماده۱۱تبصره)
۱۴) در صورتی که صدور چک به خاطر معاملات نامشروع و یا به خاطر پرداخت ربا باشد.(ق.ص.چ تبصره ماده ۷)

مراحل قانونی در صورت برگشت خوردن چک سفید امضاء:
دارنده چک می تواند برای گرفتن وجه چک و ضرر و زیان خود (ق.ص.چ ماده۲ تبصره ۲) از سه طریق پیگیری است:
۱) اقامه دعوی از طریق دوایر اجرای ثبت؛
چون چک در حکم سند لازم الاجراست(ق.ص.چ ماده۱۴) دارنده چک می تواند در صورت عدم پرداخت وجه چک، از دوایر اجرای ثبت درخواست صدور اجرائیه علیه صادر کننده و صاحب حساب را نماید. طلبکار نیز می تواند با معرفی اموال منقول و غیر منقول به دادگاه، آنها را توقیف کند.(ق.ص.چ ماده۲)
البته متقاضی باید ده درصد مبلغ مورد درخواست را به صندوق دادگستری تودیع نماید و اموال غیر از خانه مسکونی و ماشین و یک شماره تلفن غیر قابل بازداشت است.
۲) اقامه دعوی تجاری از طریق تقدیم دادخواست؛
دارنده چک می تواند بر علیه همه مسئولین اعم از صادر کننده و ظهر نویس، با تقدیم دادخواست به دادگاه صالحه اقامه دعوی تجاری کند و همچنین درخواست تامین خواسته بدون تودیع خسارات احتمالی کند.(ق.ت ماده۲۴۹)
برای این موضوع دو شرط است: الف) اگر چک در همان مکانی که صادر شده باشد باید تادیه گردد دارنده چک باید آن را در ظرف پانزده روز از تاریخ صدور چک آن را مطالبه کند و اگر از یک نقطه به نقطه دیگر ایران صادر شده باشد باید ظرف مدت چهل و پنج روز مطالبه کند.(ق.ت ماده۳۱۵)
ب) در مورد چک هایی که در خارجه صادر شده و باید در ایران پرداخته شود این مهلت چهار ماه است.(ق.ت ماده۳۱۷)
اگر دارنده چک در این مدت ها چک را مطالبه نکند دیگر حق دعوی علیه ظهر نویسان را ندارد.
۳) اقامه دعوی مدنی از طریق دادخواست؛
دارنده چک در هر حال حق اقامه دعوی علیه صادر کننده چک را دارد خواه دارنده چک به وظایف خود عمل کرده باشد یا عمل نکرده باشد.(ق.ص.چ ماده۲۰)

نکات کاربردی در مورد اشخاص حقوقی:
قانون گذار شخص حقوقی را مانند شخص حقیقی دارای مسئولیت در نظر گرفته است و اگر چک بلا محلی را صادر کنند، دارنده چک می تواند وجه آن را مطالبه کند زیرا تمام تصمیمات معمولا توسط اشخاص حقیقی صورت می گیرد و چک توسط مدیر عامل و یا هیئت مدیره صادر می شود و صادر کننده و صاحب حساب یعنی شرکت بنا بر مسولیت تضامنی مسولیت پرداخت چک را دارند. بنابراین دارنده چک می تواند مبلغ چک را هم از اموال صادر کنندگان یا اموال شرکت تامین کند. و همچنین دارنده چک علاوه بر مسئولیت مالی و مدنی، مسئولیت کیفری هم دارد مگر اینکه ثابت شود عدم پرداخت مستند به عمل آنها نبوده است که در این صورت شخص یا اشخاصی که موجب عدم پرداخت شده اند تحت تعقیب کیفری قرار می گیرند.(ق.ص.چ ماده۱۹)

چکهای صندوق های قرض الحسنه:
اگر چک های صندوق قرض الحسنه به هر علتی منتهی به برگشت و عدم پرداخت شود دارنده چک نمی تواند بر علیه صادر کننده چک شکایت کیفری کند زیرا صندوق های قرض الحسنه بانک نمی باشد و چک ها این صندوق در واقع نوعی حواله هستند و یا سند عادی محسوب می شوند.(زیرا قانون گذار در تعریف چک کلمه محال علیه را آورده است و در قانون صدور چک محال علیه را بانک محسوب کرده است.)
و همچنین دارنده چک نیز نمی تواند از مزایای قانون تجارت و یا از طریق دوایر ثبت برخوردار شود.(زیرا این قوانین برای اسناد تجاری به معنی اخص مثل چک تنظیم شده است.) ولی برخی گفته اند که شامل مقرارت قانون تجارت نیز می شود.
دارنده اینگونه چک فقط می تواند با تقدیم دادخواست مدنی و رعایت تشریفات مربوط به آن و ابطال تمبر اقامه دعوی کند و همچنین می تواند اموال صادر کننده را توقیف کند ولی باید مبلغی را به عنوان خسارات احتمالی به صندوق دادگستری واریز کند.
در ضمانت این نوع چک نیز دارنده چک فقط می تواند به ضامن رجوع کند نه صادر کننده، البته اگر این نوع چک را خارج از قوانین تجارت بدانیم.(این نوع چک چون خارج از قوانین تجارت است از مزایای تضامنی برخوردار نمی باشد.)

نتیجه گیری:
فایده بحث تعریف و شناسایی چک سفید امضاء و تفاوتهای آن با دیگر چک های موجود مانند چک های وعده دار و مشروط و یا تضمینی است و همچنین با توجه به مقررات قانونی و عرف معمول، چکهای تضمینی، مشروط و وعده‌ دار را باید چک و به عنوان یک سند تجاری به حساب آورد زیرا علاوه بر آنکه قابل واگذاری از طریق ظهرنویسی (پشت نویسی) است، قابل ارائه به بانک و وصول مبلغ نیز می باشد و در صورت عدم پرداخت، دارنده چک می تواند از حقوق قانونی مربوط برخوردار شود، در صورتیکه چک سفید امضاء مشمول تعریف قانونی چک و اسناد تجاری به معنی خاص نمی باشد و تا زمانیکه سفید امضاء باقی بماند عملا قابل معامله و ارائه به بانک نیست و دارنده آن نمی تواند از مزایای قانونی مربوط به چک جز تعقیب کیفری صادر کننده آن استفاده نماید.

منابع

کتاب تجات دکتر ربیعا اسکینی
کتاب چک وسفته دکتر رضا کاظمی
قانون تجارت
قانون صدور چک
قانون مدنی
کتاب المکاسب شیخ انصاری(ره)

گردآورنده: محمد داودآبادی
دانشجوی ارشد فقه و مبانی حقوق اسلامی

برای عضویت در خبرنامه حقوقی و دریافت آخرین اطلاعات در اینباکس خود ایمیل تان را در بخش زیر وارد نمایید

پس از ثبت ایمیل می بایست به اینباکس خود مراجعه نموده و بر روی بخش مورد نظر در ایمیل ارسالی کلیک فرمایید تا ثبت نام شما تکمیل شود

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شد

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>