سایت حقوقی وکیل محمد مقصود وکیل محمد مقصود ؛ وکالت و مشاوره در امور حقوقی
پیشگیری از وقوع جرم جزو مهم ترین برنامه‌های نظام کیفری کشورمان است. هزینه‌ای که در این مسیر صرف می‌شود، سرمایه‌ای است که از طریق کاهش جرم و جنایت در جامعه، سود خود را به جامعه برمی‌گرداند.
پیشگیری از جرم به راه و روش‌های مختلفی تحقق می‌یابد. اما موضوعی که کمتر به آن توجه می‌شود، گسترش اخلاق در جامعه است. ایران، کشوری اسلامی است و آموزه‌های دین اسلام در پوست و خون ساکنان آن رسوخ کرده است. در چنین جامعه‌ای، می‌توان به رعایت اخلاق به عنوان یکی از مهم‌ترین فاکتورهای کاهش جرم دل بست.
مشاهده می‌شود که گاه اخلاق در زندگی اجتماعی به فراموشی سپرده می‌شود. زمانی که انسان به اخلاقیات پشت می‌کند، در مرز ارتکاب جرم قرار می‌گیرد. در چنین شرایطی، کافیست که قدمی به نادرست برداشته شود تا انسان در ورطه ارتکاب جرم فرو افتد و هزینه‌های زیادی را برای جامعه و خود به همراه بیاورد. بنابراین ترویج اخلاقیات در جامعه می‌تواند یکی از قوی ترین بازدارنده‌ها در کاهش جرم باشد.
اگرچه مقررات و نهادهای مختلفی در حوزه اخلاق تصمیم‌گیری می‌کنند و به اجرای این تصمیمات مشغولند اما جامعه ما نتوانسته است از این ظرفیت‌ها برای کاهش جرم استفاده کند. شورای عالی انقلاب فرهنگی، یکی از نهادهایی است که در این حوزه می‌تواند به مقررات‌گذاری بپردازد. در ادامه در گفت‌وگو با کارشناسان، چگونگی ترویج اخلاق در جامعه با استفاده از ابزارهای حقوقی مورد بررسی قرار خواهد گرفت.
اخلاق، ابزار پیشگیری از وقوع جرم
اخلاق، بهترین عامل در پیشگیری از جرم است. رعایت موازین اخلاقی در جامعه نقش بزرگی در کاهش جرم در جامعه خواهد داشت. اما چگونه می‌توان موازین اخلاقی را بیش از پیش در جامعه گسترش داد؟ محسن داوری، در این رابطه با اشاره به بند ۱ اصل سوم قانون اساسی می‌گوید: یکی از وظایف دولت این است که برای رشد فضایل اخلاقی محیط‌های مساعدی را فراهم کند. این حقوقدان ادامه می‌دهد: در برخی از کشور‌ها انجام این امور بر عهده دولت نیست اما در قانون اساسی دولت ایران، این امر بر عهده دولت است و مجلس؛ دولت و وزارت‌خانه‌ها مسئول برنامه‌ریزی برای تهیه آیین‌نامه‌ها و بخشنامه‌ها به منظور ایجاد محیط مساعد برای پرورش فضایل اخلاقی هستند. کارشناس مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی به «حمایت» می‌گوید: به طور مثال طبق اصل ۸ قانون اساسی، در جمهوری اسلامی ایران، دعوت به خیر، امر به معروف و نهی از منکر وظیفه‌ای است همگانی و متقابل برعهده مردم نسبت به یکدیگر، دولت نسبت به مردم و مردم نسبت به دولت. شرایط و حدود و کیفیت آن را قانون معین می‌کند. «و المومنون و المومنات بعضهم اولیاء بعض یامرون بالمعروف و ینهون عن المنکر».
محسن داوری در این باره توضیح می‌دهد: قوانین مربوط به موضوع ذکر شده تحت عنوان مستقل تصویب نشده است اما راجع به امنیت اخلاقی قوانینی تصویب شده و در دسترس می‌باشد. این حقوقدان اضافه می‌کند: قوانین راجع به موضوعات فرهنگی، مقررات مربوط به سامان‌دهی وضع ظاهری شهر‌ها را نیز در برمی‌گیرد. وی خاطرنشان می‌کند: این نوشته‌ها در قوانین به صورت پراکنده مشاهده می‌شود، زیرا تدوین این‌گونه قوانین کار بسیار مشکلی است و هم‌چنین ضمانت اجرایی مشکلی نیز دارد. بنابراین این‌گونه موارد از وظایف جمعی شناخته می‌شود.
محسن داوری درباره نهادها و تشکیلات قانونی متولی امر اخلاق در جامعه می‌گوید: آموزش و پرورش، از جمله تشکیلات و نهادهایی است که در زمینه رشد هر چه بیشتر فضایل اخلاقی تاسیس شده و مجلس و شورای نگهبان فرهنگی، برای راه‌اندازی آنها زحمات بسیاری متحمل شده‌اند. وی ادامه می‌دهد مجلس قوانین بسیاری در جهت بهبود وضع کارکنان آموزش و پرورش و نوع آموزش‌ها وضع کرده است.
جایگاه آموزش و پرورش در گسترش اخلاق
داوری با اشاره به این نکته که زحمات بسیاری را دولت، مجلس و حتی خود آموزش و پرورش برای ایجاد محیط مناسب برای رشد فضایل اخلاقی کشیده‌اند خاطرنشان می‌کند: برای تحقق این هدف وجود نهادها و سازمان‌های مشخصی مانند آنچه که بیان شد، به تنهایی کافی نیست. بلکه موضوعی که باید بیشتر مورد توجه قرار گیرد، هماهنگی تمام نهادهای مرتبط با یکدیگر است. وی در توضیح این موضوع به «حمایت» می‌گوید: توجه به یک قسمت خاص، باعث بازماندن نهادهای دیگر از موضوع ذکر شده می‌شود؛ به طور مثال در زمینه فرهنگی و امنیت اخلاقی، رشد قابل ملاحظه‌ای را در جامعه شاهد هستیم که پیش از این به آن به طور جدی توجه نمی‌شد. در واقع بحث عدم هماهنگی بین دستگاه‌ها نیز باید مورد بررسی قرار بگیرد. به طوری که با تقسیم کاری صحیح در حوزه اعتقادات و رفتاری، به این امر سرو سامان داده شود.
ضرورت اجرای کامل قوانین فرهنگی
حقوق فرهنگی یکی از حوزه‌هایی است که کمتر مورد توجه حقوقدانان قرار گرفته است. یکی از حقوقدانانی که در این خصوص مطالعاتی داشته،علیرضا مشهدی‌زاده است. این مدرس دانشگاه در این رابطه می‌گوید: به نظر می‌رسد در مقطع کنونی، توجه به قوانین و قانون‌محوری، یکی از شاخصه های رواج فرهنگ متعالی اسلامی در جامعه باشد. در جامعه‌ای که قانون و احترام به قانون رشد کند، مکارم اخلاقی نیز پاس داشته می‌شود. زیرا که اشخاص جامعه، زمانی که به قانون توجه داشته باشند، خود را محدود به رعایت ضوابط می‌بینند و اخلاق نیز چیزی جز رعایت مجموعه‌ای از حریم‌ها و چارچوب‌ها نیست.این حقوقدان در گفت‌وگو با «حمایت» افزود: قابل تاسف است که در سال‌های اخیر، بی‌توجهی به قوانین از سوی مسئولان و دولت‌مردان، تبدیل به امری متداول و عادی شده است به طوری که تخلف و سر‌پیچی از رعایت قوانین قبح خود را ازدست داده است. وی خاطرنشان کرد: عدم رعایت و توجه به قوانین از سوی مسئولان باعث ترویج فرهنگ بی‌قانونی در جامعه شده که نزول فضایل اخلاقی را نیز به همراه داشته است.وی در خصوص عملیاتی کردن این حکم قانون اساسی می‌گوید: به نظر می‌رسد در این مورد، قوانین به اندازه نیاز وجود دارد. اما به طور مستقیم در مورد این که برای عملیاتی کردن حکم ایجاد محیط مساعد برای رشد فضایل اخلاقی چه قوانینی به تصویب رسیده است، به طور مستقیم گزاره‌ای نداریم. بلکه سعی شده با تشکیل دستگاه‌ها و سازمان‌های مربوطه متولی امر ذکر شده باشیم که تا به امروز شاهد پیشرفت در زمینه ذکر شده بوده‌ایم. علیرضا مشهدی‌زاده اضافه می‌کند: اما هنوز به طور کامل این‌گونه قوانین رعایت و اجرا نمی‌شوند.این حقوقدان در انتها یادآور می‌شود: برای رسیدن و تحقق یافتن به رشد و فضایل اخلاقی، باید تمرکز سازمان‌ها و دستگاه‌های مربوطه، بر قانون‌محوری باشد و عوامل پیگیری‌کننده باید به طور جدی به این موضوع بپردازند.
نقش صدا و سیما در گسترش اخلاق در جامعه
دکتر حجت‌الله ایوبی در این خصوص به «حمایت» می‌گوید: از زمانی که انقلاب اسلامی به پیروزی رسید، قوانین جامعه براساس ارزش‌های انسانی و اسلامی تصویب می‌شود. معاون سابق فرهنگی و اجتماعی وزارت کشور در رابطه با گسترش اخلاق در جامعه می‌گوید: از نظر اسلام که انسان را به عنوان خلیفه پروردگار می‌شناسد و معتقد است انسان دارای صفات الهی است و باید به سمت بهره بردن از این نیکی‌ها قدم بردارد. قوانین نیز باید طوری باشند که این امر تحقق یابد. در واقع اصول نظام ایران تلقی و تصوری از انسان است که گفته و نوشته شده است. به طوری که زمانی که به مذاکرات مجلس خبرگان نگاه بیندازیم مشاهده می‌کنیم قوانین را به سمت رشد فضایل اخلاقی پیش برده‌اند و در این زمینه ۲ اقدام اساسی انجام داده‌اند. اول این که تعلیم و تربیت را به صورت رایگان در سراسر کشور رواج داده‌اند و خانواده را که در این امر وظیفه و سهم به سزایی دارد، حمایت و پشتیبانی می‌کنند تا این که دغدغه‌های معیشتی خانواده‌ها حل شده و بهتر به امر ذکر شده بپردازند. معاونت فرهنگی و اجتماعی سازمان بازرسی کل کشور می‌افزاید: تصویب قانون برای ایجاد محیط مساعد برای رشد فضایل اخلاقی، نیازمند جهت‌گیری است که مبنای بسیاری از نهادهای فرهنگی، اجتماعی و سیاسی در جهت رشد و تعالی بوده و در کشور ایران گرچه نظاره‌گر بهبود این امر هستیم و گام‌هایی در مورد ایجاد فضای مناسب برای رشد فضایل اخلاقی برداشته شده است، نمی‌توانیم بگوییم که این امر تحقق پیدا کرده است.زیرا نهادهای اجراکننده این امر مانند آموزش و پرورش هنوز دارای نقایص بسیاری است. وی ادامه می‌دهد: از جمله سازمان‌هایی که می‌توانند در این زمینه تاثیر به سزایی داشته باشند، می‌توان رادیو و تلویزیون را نام برد که امروزه به صورت مهمان خوانده یا ناخوانده در منزل همه افراد حضور دارد و هم‌چنین اینترنت را که به طور روز‌افزون در حال گسترش می‌باشد. در کشور ایران می‌توان گفت این هنرمندان و رسانه‌ها هستند که می‌توانند ترویج دهنده فرهنگ خاصی باشند. که می‌تواند مانع از رشد فضایل اخلاقی یا بهبود آن شود. به‌طور مثال می‌تواند جامعه را به ساده زیستی دعوت کند یا برعکس فرهنگ نادرست تجمل‌گرایی را گسترش دهد. حجت‌الله ایوبی در انتها یادآور می‌شود که مهم ترین وظیفه دولت اسلامی است که با توجه به قانون اساسی، قوانینی را به سوی جهت‌گیری مفید برای جامعه بازنگری کند یا بر اجرای صحیح آن نظارت بیشتری داشته باشد.ترویج اخلاق در جامعه نقش مهمی در پیشگیری از جرم دارد.قانونگذار ما سال‌هاست که به نقش اخلاق در پیشگیری از جرم واقف است، به همین منظور قوانین و مقررات مختلفی به تصویب رسیده و سازمان‌ها و نهادهای مختلفی تشکیل شده است. اما هیچ‌یک از این تلاش‌ها نتوانسته است اخلاق را به عنوان یکی از ابزارهای کنترل جرم در جامعه تقویت کند. نتیجه آن می‌شود که برخی از افزایش خشونت در جامعه سخن می‌گویند. باید دید ریشه مشکل کجاست، آیا ما در مقررات‌گذاری مشکل داریم یا مشکل در سازمان‌هایی است که در این خصوص به تصمیم‌گیری می‌پردازند. به هر حال باید توجه داشت که ترویج اخلاق، تاثیر مستقیم در کاهش جرم خواهد داشت و زندگی در یک جامعه دینی که مذهب در همه شئونات آن نفوذ کرده است، فرصت مناسبی برای استفاده از این ابزار فراهم است. در این میان استفاده از ابزارهای رسانه‌ای در ترویج معیارهای اخلاقی از جمله صدا و سیما می‌تواند تاثیر فراوانی داشته باشد. بنابراین می‌توان گفت که در این مرحله، حقوق فرهنگی با حقوق رسانه ارتباط تنگاتنگ می‌یابد.
حمایت:۲۶/۲/۱۳۹۱