ملاک‌هایی قانونی دیه با عرف‌های پزشکی تفاوت دارد

یک وکیل پایه یک دادگستری گفت: برای تعیین دقیق نرخ دیه ملاک هایی که در قانون و شرع پیش بینی شده با آنچه که در عرف پزشکی به کار می رود، تفاوت دارد.

بهزاد اکبرآبادی در گفت و گو با خبرنگار حقوقی خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) ـ منطقه کرمانشاه در ادامه مبحث دیه جراحت سر و صورت اظهارکرد: دیه جراحت دامغه همان دیه مامومه است اما ارش هم به آن افزوده می شود؛ جراحت های دامغه، مامومه، منقله و هاشمه اگر عمدی باشند قابل قصاص نیستند و اگر مجنی علیه بخواهد قصاص کند فقط می تواند تا زخمی که قابل قصاص است (موضحه) قصاص را انجام دهد و بر مقدار زاید آن دیه بگیرد.

وی افزود: اگر کسی زخم موضحه را ایجاد کند و دیگری هاشمه و سومی منقله و چهارمی مامومه رابه وجود آورد، نفر اول موضحه را می پردازد و نفردوم دیه هاشمه و دیه‌ی موضحه از دیه هاشمه کم می‌شود و به همین ترتیب ادامه می یابد یعنی دیه‌ای که این چهار نفر به ترتیب باید بپردازند عبارت است از پنج شتر، پنج شتر و ۱۸شتر.

اکبرآبادی گفت: دیه جراحت‌هایی که در سر وصورت وجود دارد مساوی است، امام صادق (ع) فرمود: دیه موضحه و زخم هایی که در سر وصورت است مساوی است چون صورت هم جزء سر است.

وی افزود: برخی از فقها بر خلاف نظر مشهور فقها به روایت دیگری استناد کرده اند و عقیده دارند که دیه جراحت صورت بیشتر از دیه جراحت سر است چون زشتی زخم بر روی صورت بیشتر است روایت مزبور از امام صادق است که می فرماید؛ ”دیه سمحاق که خفیف تر از موضحه است ۵۰۰ درهم است اما اگر این جراحت در صورت باشد به مقدار زشتی و کراهتی که ایجاد می کند بر دیه افزوده می شود”.

این مدرس دانشگاه آزاد در خصوص دیه جراحت لب و بینی نیز عنوان کرد: در کتاب ظریف به نقل از حضرت علی (ع) برای جراحت بینی ولب دیه معین شده است به موجب این روایت هر گاه چیزی در بینی نفوذ کند چنانچه سوراخ ایجاد شده بسته شود وبهبودی یابد یک پنجم دیه یک طرف بینی است (۱۰۰دینار) و اگر مقداری از آن مجروح شود دیه ی آن به همین نسبت محاسبه می شود.

وی ادامه داد: اگر چیزی یکی از سوراخ های بینی را سوراخ کند و به پرده ی میانی بینی برسد دیه آن یک دهم دیه ی یک طرف بینی است (۵۰دینار) و اگر سوراخ از یک طرف بینی به طرف دیگر راه یابد دیه ی آن ۶۶دینار و دوثلث دینار است.

اکبر آبادی خاطرنشان کرد: همچنین اگر لب بالا و پایین شکاف پیدا کند به گونه ای که دندان ها پیدا شود چنانچه این شکاف بهبودی حاصل کند یک پنجم دیه ی لب پرداخت می شود و اگر همین شکاف بر لب پایین ایجاد شود ۳۳۳دینار و یک سوم دینار پرداخت می شود.

این عضو پیوسته انجمن جرم شناسی افزود: این جنایت ها که مقداری از آن ها در فصل سوم و پنجم از باب نهم نیز آمده است مشمول مقررات جراحت ها ی سر و صورت که در این جا بیان شده است نخواهد بود زیرا هر کدام عنوان خاصی را دارند اما اگر عنوان های مزبور محقق نشود مثلا لب به حدی شکافته نشود که دندان ها نمایان شود مشمول تبصره ماده ۴۸۰خواهد بود.

وی گفت: اداره حقوقی قوه قضایه در نظریه ی شماره ۳۵۶۳/۷-۱۱/۹/۶۴ در این زمینه آورده است؛ ماده ۱۸۶قانون مجازات اسلامی (ماده ۴۸۰)مربوط است به جراحات وارده بر سر وصورت از قبیل حارصه، دامیه، متلاحمه… جالب آن که مواد ۹۴و بعد ۹۸ و بعد قانون مزکور و ماده ۳۸۶و ۳۹۱ ناظر به از بین بردن تمام یا قسمتی از گوش یا لب می باشد.

وی تصریح کرد: بنابراین چنانچه جنایت وارده به گوش یا لب صرفا جراحت بوده بدون اینکه منجر به از بین رفتن تمام یا قسمتی از اعضای مذکور گردد با توجه به ماده ۱۸۶قانون فوق الذکر بایستی دیه تعیین گردد لیکن هرگاه سبب از بین رفتن تمام یا قسمتی از اعضای مذکور گردد مواد ۹۴و۹۸ این قانون قابل اعمال است.

اکبر آبادی ادامه داد: تبصره این ماده اشاره ای به پیشانی و ابرو ها نکرده است و بهتر بود اینها را نیز به دنبال سه مورد ذکر شده بیان می کرد چون ممکن است توهم ایجاد شود که پیشانی وابروها جزء صورت نیستند؛ تبصره مزبور در قانون دیات سال ۱۳۶۱ وجود نداشت و در اصلاحات سال ۱۳۷۰ وارد قانون مجازات اسلامی شد.

این وکیل پایه یک دادگستری در خصوص تفاوت موازین فقهی و پزشکی نیز گفت: یکی از اشکالاتی که در مورد تعیین دیه یا ارش جراحت ها وجود دارد آن است که نام گذاری ها و ملاک هایی که در قانون و شرع پیش بینی شده است با آنچه که در عرف پزشکی به کار می رود تفاوت دارد بنابراین وقتی دادگاه ها از پزشک قانونی یا سایر پزشکان نظر مشورتی می گیرند پزشکان خواسته دادگاه را مبنی بر تعیین نوع جراحت تامین نمی کنند و دادگاه ها مجبور می شوند خود با توجه به اظهارات پزشک، مورد را با قانون تطبیق دهند.

وی عنوان کرد: اداره حقوقی قوه قضاییه در نظریه شماره ۵۳۶۳/۷-۱۵/۱۱/۱۳۶۴آورده است در جراحات حارصه، دامیه، متلاحمه کسب نظر پزشک ولو برای چندمین بار بلا اشکال است و قاضی می تواند از پزشک بخواهد که بطور مشخص نظر خود را اعلام دارد در صورت عدم امکان تشخیص اکتفا به قدر متیقن با نظر دادگاه خواهد بود.

این مدرس دانشگاه تصریح کرد: در مورد جراحت های داخل دهان ممکن است گفته شود ارش به آنها تعلق می گیرد چون جراحت های وارده برانسان به سه دسته تقسیم شده است یک دسته جراحت هایی که بر سر و صورت و گوش و بینی وارد می شود و در ماده ۴۸۰ پیش بینی شده است، یک دسته جراحت هایی که به درون بدن انسان وارد می شود و در ماده ۴۸۳ پیش بینی شده است و دسته ی سوم جراحت هایی که به درون بدن انسان وارد می شود و در ماده ۴۸۲پیش بینی شده است.

اکبر آبادی ادامه داد: جراحت دهان مشمول هیچ یک از این جراحت ها نیست بنا براین دیه معین ندارد و ارش به آن تعلق می گیرد.

وی در پایان اظهارکرد: به نظر می رسد این استدلال صحیح نیست چون قانونگذار در باب دهم در مقام احصاء جراحت ها بوده است وهیچ را فرو گذار نکرده است واز طرفی دهان هم جزء سر وصورت است و پنهان یا آشکار بودن آن تاثیری ندارد.