سایت حقوقی وکیل محمد مقصود وکیل محمد مقصود ؛ وکالت و مشاوره در امور حقوقی
مجلس شورای اسلامی بررسی موضوعات مهم و استراتژیک کشور را به جلسه ی غیرعلنی واگذار می‌کند. بدین ترتیب، در کنار جلسات علنی، مجلس برای ادای وظایف خود به برگزاری جلسات غیرعلنی نیز می‌پردازد. در این جلسات مسایل مهم و استراتژیک کشور بررسی می‌شود و نتایج آن به صورت غیرمستقیم به اطلاع عموم می‌رسد.
آخرین باری که مجلس شورای اسلامی به صورت غیرعلنی جلسه تشکیل داد به اوایل بهمن‌ماه سال گذشته برمی‌گردد. در آن ایام، نوسانات غیرمنطقی ارز باعث شد که نمایندگان برای بررسی موضوع جلسه ی غیرعلنی تشکیل دهند. در این جلسه که از ساعت ۱۰:۳۰ تا ۱۲ ظهر طول کشید، محمود بهمنی، رئیس کل بانک مرکزی و شمس الدین حسینی، وزیر امور اقتصادی و دارایی حضور داشتند. نمایندگان مجلس در این جلسه به بررسی موضوع پرداختند. نتیجه ی این اعمال نظارت مجلس، در ماه‌های بعد خود را به شکل کاهش قیمت سکه و ارز نشان داد. باوجود این هنوز مشکل گرانی ادامه دارد. بررسی تجربه ی برگزاری جلسه ی مجلس به صورت غیرعلنی، نشان می‌دهد که در موضوعات حساسی مثل تغییر ناگهانی نرخ ارز، این جلسات تشکیل می‌شود. از سوی دیگر این جلسات علاوه بر حضور نمایندگان، با حضور مسئولان دولتی مربوط تشکیل می‌شود. در این جلسات موضوعات به صورت پرسش و پاسخ بررسی می‌شود تا مقدمه‌ای باشد برای تصمیم‌گیری درست. اما تشکیل جلسات مجلس شورای اسلامی به صورت غیرعلنی یک استثنا است و موارد تشکیل جلسه به صورت غیرعلنی بسیار نادر است. معمولا جلسات صحن علنی مجلس شورای اسلامی با حضور نمایندگان به صورت علنی برگزار می‌شود. در این جلسات، نمایندگان وظایف خود را به عنوان رکن قانونگذاری کشور به اجرای می‌گذارند. جلسات علنی مجلس شورای اسلامی با اکثریت دو سوم نمایندگان مجلس شورای اسلامی تشکیل می‌شود. در ادامه در گفت‌وگو با نمایندگان مجلس شورای اسلامی به بررسی تفاوت جلسات علنی و غیرعلنی و ترتیب رسیدگی به موضوعات در این جلسات می‌پردازیم.
تصویب طرح‌ها و لوایح در جلسه علنی
جلسات علنی به آن جلساتی می‌گویند که طرح‌ها و لوایح در آنها بررسی و تصویب می‌شود. حضور مردم و اصحاب رسانه در این جلسات منعی ندارد. معمولا جلسات صحن به صورت علنی برگزار می‌شود اما در موارد استثنایی، جلسات به صورت غیرعلنی برگزار می‌شود. جلسات غیرعلنی برای اطلاع‌رسانی به اعضای حاضر در جلسه و بررسی موضوعات خاص تشکیل می‌شود. برگزارای این جلسات به ترتیبی است که اصحاب رسانه و مردم نتوانند به صورت مستقیم از مفاد آن مطلع شوند.
عیسی‌قلی احمدی‌نیا، نماینده سابق مجلس در خصوص جلسات علنی و غیرعلنی مجلس به « حمایت »می‌گوید: جلسه علنی به جلسه‌ای گفته می‌شود که با حضور اعضای مجلس و حتی مردم عادی تشکیل می‌شود و اطلاع از مفاد آن برای عموم به راحتی ممکن است. رادیو مجلس به صورت مستقیم این جلسات را پخش می‌کند و در روزنامه‌ها نیز مفاد آن چاپ می‌شود. بنابراین در این جلسات، شهروندان مستقیما می‌توانند در جریان گفته‌ها و تصمیمات مجلس شورای اسلامی قرار بگیرند.
اطلاع‌رسانی به نمایندگان در جلسه غیرعلنی
این نماینده سابق کشورمان توضیح می‌دهد: برگزاری جلسات علنی به این صورت است که پس از مراسم اولیه، ۱۰ دقیقه به سخنرانی نمایندگان به عنوان نطق قبل از دستور اختصاص می‌یابد. سپس سه نفر از نمایندگان برای مطرح کردن طرح‌ها یا لوایح، هر کدام به مدت
پنج دقیقه سخنرانی می‌کنند و بعد از آن مجلس روال عادی خود را در پیش می‌گیرد.
عیسی‌قلی احمدی‌نیا ادامه می‌دهد: اما در جلسات غیرعلنی مسایلی مانند امنیت یا بررسی برخی مسایل داخلی مانند اختلاس که محرمانه است مطرح می‌شود. احمدی‌نیا با ذکر این موضوع می‌گوید: در جلسه غیرعلنی، مصوبه‌ای تصویب نمی‌شود بلکه گزارشی از کارها یا تصمیماتی که قرار است بعدا در جلسه علنی گرفته شود، مطرح می‌شود به طوری که ابتدا مسئول دولتی مربوط، در مورد موضوع مورد بررسی صحبت می‌کند و سپس نمایندگان نظر خود را اعلام می‌کنند. در کل هدف از برگزاری جلسات غیرعلنی اطلاع‌رسانی و آگاهی‌دهی به نمایندگان حاضر در جلسه ی غیر علنی است و بعد از آن موضوع در جلسه ی علنی مطرح و در صورت موافقت اکثریت تصویب می‌شود. بنابراین جلسات غیرعلنی بنا به اقتضای موضوع می‌تواند از سوی نمایندگان تشکیل شود که نتیجه ی آن به صورت غیرمستقیم به اطلاع افکار عمومی خواهد رسید.
اطلاع‌رسانی مستقیم به مردم
عضو کمیسیون اجتماعی، جلسات علنی و غیرعلنی را این‌گونه معرفی می‌کند: جلسه ی علنی همان‌طور که از نام آن برمی‌آید به صورت علنی و آشکار برگزار می‌شود بنابراین امکان پخش جزییات این جلسه برای تمام رسانه‌ها فراهم است و از طریق رادیو فرهنگ نیز اطلاعات به گوش مردم می‌رسد. هم‌چنین خبرنگاران اجازه ارسال مفاد آن و حضور در جلسه برای مصاحبه را دارند و عکس و فیلم‌برداری آزادانه انجام می‌شود. این جلسات به صورتی است که ابتدا آیین جلسه اجرا می‌شود مانند قرائت قرآن و… و بعد از آن یکی از نمایندگان به سخنرانی در مورد دستور جلسه می‌پردازد و سپس رای‌گیری می‌شود و در نتیجه لایحه پیشنهادی تصویب یا رد می‌شود.
سید محمد علی موسوی مبارکه به
«حمایت»می‌گوید: در جلسات غیرعلنی که فقط حضور اعضای دعوت شده در آن امکان‌پذیر است، برای اطلاع نمایندگان و کسانی که دعوت شده‌اند موضوعاتی به صورت پرسش و پاسخ و برای تصمیم‌گیری بهتر مطرح می‌شود. جلسات غیرعلنی رسانه‌ای نمی‌شود بنابراین جزییات آن در اختیار عموم قرار نمی‌گیرد. در کل مصوبه‌ای در جلسه ی غیرعلنی مطرح نمی‌شود این جلسه فقط برای تصمیم‌گیری درباره موضوعات مهم و ویژه است.
آیین برگزاری جلسات مجلس
موسوی مبارکه توضیح می‌دهد: به طور کلی روش برگزاری جلسات به این صورت است که زمانی که هنوز جلسه شروع نشده، بسته به موقعیت شخص خاصی برای سخنرانی حضور پیدا می‌کند اما در جلسات غیرعلنی اگر موضوعی مورد سوال باشد یا در مورد موضوع خاص نیاز به اطلاع‌رسانی باشد از شخص مطلع یا هیئت رئیسه برای سخنرانی دعوت می‌شود. به طور مثال در جلسه علنی تصمیم به استیضاح یک وزیر اتخاذ می‌شود بدین ترتیب عموم مردم از جزییات این تصمیم اطلاع پیدا می‌کنند اما ممکن است نمایندگان مجلس تصمیم در این خصوص را به بررسی موضوع در جلسه ی غیرعلنی واگذار کنند. در این جلسه با حضور وزیر مربوط ابعاد مسئله مورد بررسی قرار می‌گیرد بدون آنکه شهروندان در مورد جزییات این جلسه اطلاعی کسب کنند. بدین ترتیب، نمایندگان با جمع‌بندی اطلاعاتی که در این مجلس کسب کرده‌اند در مورد استیضاح یا عدم آن تصمیم می‌گیرند.
حدنصاب تشکیل جلسات مجلس
عضو کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی در توضیح برگزاری جلسات علنی و غیرعلنی در مجلس شورای اسلامی به «حمایت» می‌گوید: مجلس شورای اسلامی که رکن اصلی قوه‌مقننه در نظام جمهوری اسلامی ایران است، از نمایندگان منتخب مردم تشکیل شده است. سید کاظم حجازی به «حمایت» می‌گوید: پس از برگزاری انتخابات، جلسات علنی مجلس با حضور دو سوم مجموع نمایندگان رسمیت می‌یابد و تصویب طرح‌ها و لوایح در آن طبق آیین‌نامه مصوب داخلی انجام می‌گیرد.
این نماینده مجلس شورای اسلامی توضیح می‌دهد: جلسات علنی به جلساتی گفته می‌شود که مذاکرات در آن باید به صورت علنی باشد و گزارش کامل آن از طریق رادیو، رسانه و روزنامه رسمی برای اطلاع عموم منتشر شود. فقط در شرایط ضروری و در صورتی که امنیت کشور ایجاب کند به خواسته رئیس‌جمهور یا ۱۰ نفر از نمایندگان، جلسه ی غیرعلنی تشکیل می‌شود. گزارش جلسه ی غیرعلنی نیز باید پس از بررسی به اطلاع عموم مردم برسد بنابراین این‌گونه نیست که گفته‌ها و شنیده‌های جلسه ی غیرعلنی از افکار عمومی مخفی شود. مردم مستقیما نمی‌توانند از آنچه در این جلسات رخ دهد اطلاع پیدا کنند اما به صورت غیرمستقیم امکان اطلاع از آن وجود دارد.
حجازی در مورد ترتیب برگزاری جلسات صحن مجلس به «حمایت »می گوید: ابتدا با تلاوت کلام خدا این جلسات شروع می‌شود. پس از آن از سوی یکی از نمایندگان، اطلاعاتی در خصوص بحث مورد نظر داده می‌شود، سپس نوبت به بررسی لایحه و طرح مورد نظر می‌رسد. در انتها نمایندگان مجلس باید با رای خود در مورد تصویب یا رد آن ماده از طرح یا لایحه تصمیم‌گیری کنند.
مجلس دو وظیفه ی اصلی برعهده دارد؛ قانونگذاری و نظارت. نمایندگان مجلس با حضور در صحن مجلس و کمیسیون‌های مجلس، به این وظیفه ی خود اقدام می‌کنند. در بسیاری مواقع باید این اقدامات مجلس به تایید نمایندگان برسد. این تایید در رای‌گیری که در صحن علنی مجلس انجام می‌شود.
بنابراین معمولا وظیفه ی قانونگذاری مجلس در جلسات علنی انجام می‌شود و نیازی به تشکیل جلسات غیرعلنی نیست. جلسات غیرعلنی برای بررسی موضوعات چالش‌برانگیز با حضور مسئولان مربوط است. بنابراین باید گفت که بیشتر در اجرای وظیفه ی نظارت است که نیاز به تشکیل جلسه ی غیرعلنی به وجود می‌آید. جلسات غیرعلنی مستقیما به اطلاع عموم نمی‌رسد هرچند نتیجه ی آن به صورت کلی به اطلاع افکار عمومی می‌رسد. بدین ترتیب باید گفت که مجلس وظایف خود را چه به صورت قانونگذاری و چه به صورت نظارت در جلسات علنی و غیرعلنی انجام می‌دهد.
حمایت : ۴/۲/۱۳۹۱