سایت حقوقی وکیل محمد مقصود وکیل محمد مقصود ؛ وکالت و مشاوره در امور حقوقی
توسعه و گسترش استفاده از اینترنت موجب پیدایش پدیده‌های نوظهور متعددی در جهان مجازی شده است. فن آوری فوق پیشرفته‌ای که به واسطه ابزار اینترنت به سهولت در دسترس طیف وسیعی از مردم در سراسر جهان قرار می‌گیرد، امکانات و تسهیلات بی‌شماری را برای کاربران فراهم می‌آورد.
یکی از بارزترین دستاوردهای ارتباطی اینترنت، وبلاگ‌ها هستند که فعالیت و حضور گسترده آنها به عنوان یک رسانه نوین، بحث‌های حقوقی متعددی در زمینه لزوم قانونگذاری در خصوص وبلاگ‌ها، نحوه نظارت بر آنها و مسایلی از این دست مطرح ساخته است. در این گزارش در گفت‌وگو با کارشناسان به بررسی این موضوع می‌پردازیم.
یک کارشناس حقوقی، اینترنت را یکی از مهمترین ابزارهای موثر در رشد و توسعه ارتباطات انسانی معرفی می‌کند و می‌گوید: رسانه های دیجیتال با پشت سر نهادن چارچوب‌های زمانی و مکانی و از میان برداشتن محدودیت‌های ارتباطی، فضایی مجازی را شکل
می دهد و از این طریق زمینه تحول مفاهیم بنیادینی چون هویت فردی و اجتماعی، روابط اجتماعی و همچنین شاخص‌های اخلاقی و حقوقی را فراهم می آورد. حبیب کیانی خاطرنشان می‌کند: از جمله پدیده‌هایی که به موازات رواج استفاده از اینترنت متولد شد و به شکلی گسترده رشد پیدا کرد، می‌توان به وبلاگ‌ها اشاره کرد. وبلاگ صفحه‌ای شخصی در اینترنت است که به کاربر این امکان را میدهد تا اطلاعات خود را به صورت بالقوه با تمام کاربران اینترنتی به اشتراک بگذارد. دارنده وبلاگ می‌تواند به سهولت و همانند یک روزنامه‌نگار اطلاعات، ایده‌ها و دیدگاه‌های خود را در وبلاگ منتشر کند و در دسترس عموم قرار دهد.
وبلاگ، رسانه منحصر به فرد
این حقوقدان خاطرنشان می‌کند: وبلاگ به عنوان یکی از دستاوردهای ارزشمند عصر ارتباطات، افراد را در تولید و انتشار آزاد دیدگاه‌ها و تصورات خود در فضای مجازی یاری می‌کند و در محیطی به دور از محدودیت‌های سایر رسانه‌ها، زمینه را برای ارایه گسترده اطلاعات و تبادل آرا فراهم می‌آورد. بی‌تردید وبلاگ برای خیل عظیم افرادی که گفتنی‌های بسیاری دارند و در دنیای حقیقی مجالی برای بیان آن ها پیدا نمی‌کنند، بهترین گزینه به شمار می‌رود.
کیانی ادامه میدهد: از جمله مهمترین خصایص ذاتی وبلاگ که به وضوح آن را از سایر رسانه‌ها متمایز می‌سازد، می‌توان به امکان نشر آزادانه اطلاعات در عرصه‌های گوناگون اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و… اشاره کرد. در مقابل این آزادی انتشار، طیف گسترده مخاطبان با رویکردهای گوناگون قادر به مطالعه مطالب منتشر شده و در صورت تمایل بیان دیدگاه‌های خود در آن خصوص هستند.
حرکت جریان وبلاگ‌نویسی بر محور اصل آزادی انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات سبب رشد و محبوبیت روزافزون وبلاگ‌ها در میان اقشار گوناگون جامعه شده و با فراهم آوردن زمینه تولید روزنامه‌نگاران بی‌شمار، به شکل‌گیری رسانه‌ای آزاد و به دور از محدودیت‌های سنتی رسانه‌ای، کمک شایانی کرده است که از همین خصیصه می‌توان به عنوان وجه تمایز وبلاگ نسبت به سایر رسانه‌های شناخته شده، نام برد.
دلایل گرایش به وبلاگ‌ها
این مدرس دانشگاه سهولت دستیابی به فضای آزاد وب و حجم کثیر مخاطبان آن را موجب گرایش شدید افرادی با دغدغه‌های گوناگون به نگارش وبلاگ دانسته و خاطرنشان می‌کند همین امر وبلاگ را به آینه تمام‌نمای دیدگاه‌های جامعه تبدیل کرده است، چرا که وبلاگ‌نویسان اندیشه‌ها، نظریه ها، تحلیل‌ها و احساس های خود را درباره رخدادها و پدیده‌های پیرامون، به صراحت و آزادانه به رشته تحریر در می‌آورند.
کیانی ادامه میدهد: همین امر را می‌توان نقطه تمایز وبلاگ‌ها از نشریات الکترونیک به شمار آورد. وبلاگ‌ها بر مبنای تفکرات، واکنش‌ها و ایده‌‌های یک یا چند نفر، به صورت شخصی فعالیت می‌کنند و این در حالی است که نشریات الکترونیک عموما به شکل حرفه‌ای، گروهی و در قالب سیاست‌ها و خط‌مشی‌های از پیش تعیین شده سازمان می‌یابند.
این کارشناس حقوق عمومی معتقد است: وبلاگ‌ها با دارا بودن ویژگی‌های منحصر به فرد می‌توانند ابزار حایز اهمیتی در خدمت گردش آزاد اطلاعات و زمینه‌ساز شکل‌گیری یک جامعه اطلاعاتی جهانی باشند که در محیطی خالی از اعمال نظرها و محدودیت‌ها، دیدگاه‌های شخصی و غیر رسمی به آسانی توسعه می‌یابد.
کیانی در ادامه به سوءاستفاده از وبلاگ که ممکن است از این رسانه شود، اشاره می‌کند و می‌گوید: همانند هر پدیده دیگری، در کنار کارکردهای مثبت فراوانی که در زمینه‌های مختلف برای وبلاگ‌ها ذکر می‌شود، امکان بروز مشکلات و آسیب‌های گسترده به واسطه فعالیت‌های گاه نابهنجار وبلاگ نویس ها نیز وجود دارد.
این کارشناس حقوقی ادامه میدهد: در برخی موارد وبلاگ‌ها می‌توانند در قالب تهدیدی برای امنیت فردی، اجتماعی و یا ملی، عاملی برای انتشار اخبار و اطلاعات نادرست و غیر موثق و یا وسیله‌ای برای هتک حرمت و حیثیت افراد به فعالیت بپردازند. به علاوه نامشخص بودن هویت حقیقی وبلاگ‌نویسان و در نتیجه
مسئولیت ناپذیری و بلاگ‌ها در بسیاری موارد می تواند معضلات پیچیده‌ای را پدید آورد.
وبلاگ مجرمانه، ممنوع
یک کارشناس حقوق جزا و جرم شناسی به بررسی جنبه‌‌های مجرمانه عمل وبلاگ نویسان می‌پردازد و می‌گوید: احتمال بروز آسیب‌ها و پیامدهای ناگوار بحث‌های گسترده‌ای را در خصوص لزوم یا عدم لزوم دخالت قانونگذار در عرصه فعالیت وبلاگ‌ها مطرح ساخته است.
محمد باهو ادامه میدهد: از یک سو فلسفه وجودی وبلاگ بر اصل آزادی انتشار و دسترسی به اطلاعات استوار است و بدین لحاظ نبود محدودیت‌های رسانه‌ای، عنصر اصلی تعریف وبلاگ را تشکیل میدهد، اما از سوی دیگر وجود حالت رهاشدگی و فقدان ضوابط قانونی نگرانی‌هایی را در خصوص فعالیت وبلاگ‌ها ایجاد کرده است. در برخی موارد فعالیت‌های هنجارشکنانه وبلاگ‌ها تحت شمول عناوین مجرمانه قرار می‌گیرند که در قوانین عامی چون قانون مجازات اسلامی و یا در قوانین خاصی مانند قانون جرایم رایانه‌ای به صراحت جرم‌انگاری شده‌اند.
وی خاطرنشان می‌کند: در خصوص این قبیل موارد اختلاف نظر چندانی وجود ندارد، چرا که بی‌تردید هیچ نظام حقوقی و اخلاقی، ارتکاب اعمال مجرمانه که مخل نظم و امنیت عمومی و به خطراندازنده آزادی اشخاص باشند را در پوشش آزادی و رهایی از سانسور به رسمیت نمی‌شناسد. بنابراین به واسطه اعلام اراده قانونگذار مبنی بر جرم بودن برخی اعمال، با این قبیل
فعالیت های اینترنتی، به طریق مندرج در قانون برخورد مقتضی صورت می‌گیرد.
ضرورت توجه به خصایص ذاتی وبلاگ
یک کارشناس حقوق عمومی نیز تاکید می‌کند که در تهیه مقررات حاکم بر وبلاگ‌ها حتما باید خصوصیات ذاتی این رسانه منحصر به فرد در نظر گرفته شود.
محمد دادی خاطرنشان می‌کند: آنچه که در این میان بیشتر بحث‌برانگیز است، مسئله وضع قواعد خاص ناظر به وبلاگ‌ها و همچنین نحوه ضابطه‌مندسازی و نظارت بر این رسانه است. نکته‌ای که در خصوص ساماندهی وبلاگ‌ها باید همواره مدنظر داشت این است که در ضابطه‌مندسازی وبلاگ‌ها و پیش‌بینی قواعد
محدود کننده تنها باید به مقابله با ارتکاب اعمال مجرمانه که حقیقتا مخل نظم و امنیت جامعه به شمار می‌روند بسنده کرد. وی معتقد است: ضابطه‌مندسازی و ساماندهی تنها تا جایی قابلیت اعمال دارد که موجب دگرگونی ذات و ماهیت وبلاگ نشود. وبلاگ عرصه آزاد فعالیت کسانی است که قصد انتشار افکار و اندیشه‌های طرح نشده خود را دارند و بدین لحاظ نمی‌توان قواعد سایر رسانه‌ها را به دنیای وبلاگ‌نویسی وارد کرد و مورد استفاده قرار دارد. اهمیت این تمایز تا حدی است که به نظر می‌رسد حتی قواعد ناظر بر فعالیت وب‌سایت‌ها، بر نحوه عمل وبلاگ‌ها قابل اعمال نیستند.
تلاش‌های قانونگذار برای قانونمند کردن عملکرد وبلاگ نویس ها
آن چه گفته شد در مورد بایدهایی بود که در مورد قانونگذاری در حوزه وبلاگ‌ها باید رعایت شود، اما این کارشناس حقوق عمومی پس از بررسی این موضوعات به بررسی بایدها و نبایدهایی می‌پردازد که هم‌اکنون در خصوص وبلاگ‌ها در حال تهیه وتصویب است. دادی توضیح میدهد: توسعه «فناوری‌های ارتباطی و اطلاعاتی» در دهه اخیر، خیل عظیمی از رسانه‌های دیجیتال را به وجود آورده که از تمامی کارکردهای رسانه‌های همگانی برخوردارند. در طی سال‌های اخیر قانونگذار تلاش داشته تا با توسعه دایره شمول قانون مطبوعات به «خبرگزاری‌ها» و «رسانه‌های الکترونیک» خلاء حقوقی این حوزه‌ها از جمله مقررات حاکم بر وبلاگ‌ها را برطرف کند. این کارشناس حقوقی ادامه میدهد: تحولات بنیادین جدید در حوزه فناوری‌های اطلاعاتی، ارتباطی و چاپی که یک مصداق آن وبلاگ‌ها هستند، بیش از پیش خلاء سنتی قانون مطبوعات را در تقلیل هر رسانه به مطبوعات چاپی به رخ می‌کشد. این کارشناس حقوقی همچنین متذکر می‌شود: مجموعه کاستی‌های سنتی نظام حقوقی رسانه‌های همگانی کشور و نیز تنش‌های روزافزون برآمده از فناوری‌های جدید، نوعی اجماع نسبی را در بین دست اندرکاران تصمیم گیر در خصوص تحول حقوقی بنیادین این حوزه شکل داد و در نهایت به تکلیف دولت به تهیه و ارایه قانون نظام جامع رسانه‌های همگانی در بند (ب) ماده ۱۱۶ قانون برنامه چهارم توسعه و پس از آن در بند (الف) ماده ۱۰ قانون برنامه پنجم توسعه انجامید. در حال حاضر قانون نظام جامع رسانه‌ها مهمترین قانونی است که در این حوزه در حال تدوین است و امید آن می رود که با تصویب این قانون، بسیاری از خلاءهایی که درباره عملکرد رسانه‌ها از جمله وبلاگ‌ها احساس می شود برطرف شود و بدون آن که در زمینه مجازات‌ها و حمایت‌ها افراط یا تفریط شود، تعادل در این حوزه برقرار شود.
سخن آخر
با توجه به آن چه کارشناسان مورد تاکید قرار دادند، باید پیوسته به این نکته کلیدی توجه داشت که تدوین قواعد ناظر بر فعالیت وبلاگ‌ها باید به گونه‌ای صورت بگیرد که ضمن منع ارتکاب اعمال مجرمانه و ناهنجار در فضای وبلاگ‌ها، آزادی به عنوان عنصر ذاتی فعالیت وبلاگ ها مورد صیانت قرار بگیرد تا بدین شکل ضمن جلوگیری از بروز آسیب‌های ناشی از فعالیت‌های مجرمانه در وبلاگ‌ها، ماهیت این رسانه نوین و پرظرفیت دچار دگرگونی نشود و نشاط موجود در این عرصه به واسطه از بین رفتن جوهره اصلی آن گرفتار زوال و نابودی نگردد. در حال حاضر قدم‌هایی برای تدوین چنین مقرراتی برداشته شده است و مقرراتی در این خصوص به تصویب رسیده است. مهمترین تلاشی که در این خصوص در حال حاضر در حال اجراست، تدوین نظام جامع رسانه‌هاست که نه‌تنها بر وبلاگ‌ها حاکم خواهد بود، بلکه تمامی انواع رسانه‌ها را در برخواهد گرفت و مقررات واحدی را برای اعمال بر این مقررات ایجاد خواهد کرد. در حال حاضر که این طرح در مجلس شورای اسلامی در حال بررسی است. باید امیدوار بود که دست‌اندرکاران امر با درک اهمیت این برهه تاریخی و تاثیری که تصویب این طرح در جامعه خواهد داشت، قانونی را به تصویب برسانند که بیشترین کارایی را داشته باشد.
در گفت‌وگوی “حمایت” با کارشناسان بررسی شد؛