سایت حقوقی وکیل محمد مقصود وکیل محمد مقصود ؛ وکالت و مشاوره در امور حقوقی
قانون تفسیر بند ۴ ماده ۶۸ قانون مدیریت خدمات کشورى که پیش از این در مجلس شورای اسلامی تصویب و به تایید شورای نگهبان رسیده بود از سوی رییس‌جمهور برای اجرا ابلاغ شد. با اجرای این قانون، حقوق تازه‌ای به نفع بانوان در نظام حقوقی کشور تثبیت خواهد شد.
بر اساس قانون تفسیر بند ۴ ماده ۶۸ قانون مدیریت خدمات کشورى کارمندان زن شاغل، بازنشسته و وظیفه‌بگیر مشمول قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب هشتم مهر ماه سال ۱۳۸۶ که دارای همسر نبوده یا همسر آنان معلول یا از کار افتاده کلی باشند یا خود به تنهایی متکفل مخارج فرزندان باشند، از مزایای کمک هزینه عایله‌مندی و اولاد موضوع بند ۴ ماده ۶۸ قانون مذکور نیز برخوردار می‌شوند. کسانی که با تصویب این استفساریه شرایط استفاده از مزایای بند ۴ ماده ۶۸ را دارند عبارتند از: کارمندان زن شاغل، بازنشسته و وظیفه‌بگیر. این کارمندان باید حداقل، یکی از شرایط زیر را داشته باشند:
– دارای همسر نباشند.
– همسر آنان معلول یا از کارافتاده کلی باشد.
– خود به تنهایی مخارج فرزند خود را تامین کنند.
در صورتی که شرایط بالا وجود داشته باشد، می‌توانند از مزایای زیر استفاده کنند:
– کمک هزینه عایله‌مند
– کمک هزینه اولاد
نحوه محاسبه این کمک هزینه‌ها بر اساس بند ۴ ماده ۶۸ قانون مدیریت خدمات کشوری خواهد بود. برای درک بهتر این استفساریه و حقی که برای بانوان به وجود آمده است، به بررسی استفساریه مذکور می‌پردازیم.
حق عایله‌مندی در قانون
حق عایله‌مندی در قانون مدیریت خدمات کشوری تعریف شده است. در بند چهارم از ماده ۶۸ قانون مدیریت خدمات کشوری در تعریف اینکه به چه کسانی این حق تعلق می‌گیرد آمده است که کمک هزینه عایله‌مندی و اولاد به کارمندان مرد شاغل و بازنشسته و وظیفه‌بگیر مشمول قانون که دارای همسر می‌باشند، تعلق می‌گیرد.
اما اینکه این حق چگونه محاسبه می‌شود نیز پرسش به جایی است که در ادامه ماده ۶۸ توضیح داده شده است «حق عایله‌مندی برای همسر معادل ۸۰۰ امتیاز و برای هر فرزند معادل ۲۰۰ امتیاز و حداکثر سه فرزند محاسبه می‌شود».
گفتنی است که شرایط دیگر نیز در این بند گنجانده شده است از جمله اینکه حداکثر سن برای اولادی که از مزایای این بند استفاده می‌کنند به شرط ادامه تحصیل و نیز غیر شاغل بودن فرزند،۲۵ سال تمام و نداشتن شوهر برای اولاد اناث ذکر شده است.
اما در بند چهارم ماده ۶۸ برای کارمندان زن شاغل و نحوه تعلق گرفتن حق عایله‌مندی به آنها آمده که «کارمندان زن شاغل و بازنشسته و وظیفه بگیر مشمول این قانون، که دارای همسر نبوده و یا همسر آنان معلول و یا از کارافتاده کلی می‌باشد و یا خود به تنهایی متکفل مخارج فرزندان هستند از مزایای کمک هزینه عایله‌مندی موضوع این بند بهره‌مند می‌شوند. فرزندان معلول و از کار افتاده کلی به تشخیص مراجع پزشکی ذی‌ربط مشمول محدودیت سقف سنی مزبور نمی‌باشند» .
فقدان قانون و مشکلات زنان شاغل
با توجه به قوانین جمهوری اسلامی ایران هزینه زن و فرزندان
به عهده مرد خانواده است که در عالم حقوق به آن «نفقه» می‌گویند. اما در این بین هستند مردانی که این حق را رعایت نمی‌کنند. گاه مردان به دلایلی غیرعمدی و به خاطر ناتوانی مالی قادر به انجام این وظیفه خود نیستند.
آنچه مسلم است این که با از کارافتادگی مرد خانواده و تامین نشدن خانواده به هر دلیلی از سوی مرد، زنان ایرانی خانواده را رها نمی‌کنند. آمارها حاکی از آن است که این زنان برای تامین نیاز خانواده خودشان بار مسئولیت را بر دوش گرفته و کار می‌کنند تا خرج فرزندان و حتی همسرشان را به عهده گیرند.
در قوانین ما از پرداخت حق اداره خانواده به عنوان حق عایله‌مندی یاد می‌شود که البته از پرداخت آن به زنان خبری نیست. البته به جز این حق اولاد نیز به هیچ یک از زنان تعلق نمی‌گیرد. شاید به دلیل اینکه در قانون مدنی کشور زنان مسئولیتی در قبال اداره هزینه‌های فرزندان خود را ندارند، این امر قابل توجیه باشد. اما به دلیل روحیه زنان و مادران ایرانی که اگر حتی خودشان محتاج شوند اجازه لمس مشکلات مالی به فرزندانشان نمی‌دهند، نداشتن مسئولیت در قانون مدنی کشور توجیهی برای پرداخت نکردن حق اداره زندگی به زنان نیست.
شاید برای همین است که در این زمینه احساس نیاز به تغییر قوانین پدید آمده و قرار است در قانون بازنگری شود.
حق عایله‌مندی برای زنان شاغل
رویه قابل انتقادی که پیش از آن بیان شد، روالی بود که تاکنون برای شاغلان مرد و زن به اجرا در می‌آمده است. اما از این پس با تصویب طرحی که مجلس در قالب استفساریه به تصویب رساند، حق عایله‌مندی به زنان نیز تعلق خواهد گرفت و مشکلی که در بالا به آن اشاره شد برطرف خواهد شد.
فاطمه بداغی معاون حقوقی رییس جمهور در این زمینه به خانه ملت می‌گوید: پیش از این به زنان شاغل سرپرست خانوار حق اولاد پرداخت نمی‌شد و فقط حق عایله‌مندی دریافت می‌کردند اما با موافقت دولت، زنان از این پس از حق اولاد هم بهره‌مند می‌شوند. وی ادامه می‌دهد: دولت با پرداخت حق اولاد و عایله‌مندی به تمام زنان شاغل سرپرست خانوار و همچنین با پرداخت حق عایله‌مندی به تمام زنان شاغل مجرد موافقت کرد.
بداغی همچنین با اشاره به اختلاف نظرها در این زمینه می‌افزاید که معاونت حقوقی ریاست جمهوری اختلاف نظری با معاونت توسعه منابع و سرمایه انسانی ریاست جمهوری و برخی از دستگاه‌های دولتی در خصوص پرداخت حق عایله‌مندی به زنان شاغل مجرد داشت که در این مورد هم به توافق رسیدیم و قرار شد به زنان شاغل مجرد که متکفل امور خود و یا خانواده خود هستند هم حق عایله‌مندی پرداخت شود.
معاون حقوقی رییس‌جمهوری در مورد زنان شاغل متاهل ادامه می‌دهد: به دلیل اینکه همسرانشان از حقوق عایله‌مندی یا اولاد برخوردارند به آنها پرداخت نمی‌شود.
وی مردان شاغل مجرد را نیز محروم از دریافت حق عایله‌مندی دانسته است.
قوانین حمایتی زنان شاغل
تصویب استفساریه مذکور، اولین قانونی نیست که به نفع تامین حقوق بانوان تصویب یا اصلاح می‌شود. در سال‌های اخیر، قوانین مهمی از این دست به تصویب رسیده که مهم ترین آنها را در ادامه مرور می‌کنیم.
طبق ماده ۳۸ قانون کار مصوب سال ۱۳۶۹، مزد کارگر زن و کارگر مرد برای کار مساوی یکسان است.
طبق ماده ۷۷ قانون کار، در مواردی که به تشخیص پزشک سازمان تامین اجتماعی، نوع کار برای کارگر زن باردار خطرناک با سخت تشخیص داده شود، کارفرما تا پایان دوره بارداری وی، بدون کسر دستمزد باید کار مناسب تر و سبک تری ارجاع کند.
مرخصی بارداری و زایمان کارگران زن جمعا ۹۰ روز است که حتی‌الامکان ۴۵ روز این مرخصی باید پس از زایمان مورد استفاده
قرار گیرد.
طبق قانون که در سال ۱۳۶۲ به تصویب رسید مقرر شد که وزارتخانه‌ها و شرکت‌های دولتی و موسسات مشمول قانون استخدام کشوری می‌توانند در صورت تقاضای بانوان کارمند رسمی و ثابت خود و موافقت بالاترین مقام مسئول، خدمت آنها را نیمه‌وقت تعیین کنند.
اما طبق مقررات قانون مدنی، زن شوهردار مکلف است در مسکنی که شوهرش تعیین می‌کند سکونت گزیند و انجام این امر هنگامی که زوجین هر دو کارمند بوده و محل خدمت آنان متفاوت باشد دشوار است. برای کمک به چنین خانواده‌هایی برخی مقررات طی سال‌های گذشته به تصویب رسیده است
از جمله می‌توان به قانون اعطای مرخصی بدون حقوق مستخدمان رسمی یا ثابت که همسر آنان به ماموریت ثابت خارج از کشور اعزام می‌شوند اشاره کرد. طبق این قانون که در سال ۱۳۶۶ به تصویب رسید به مستخدان مشمول قانون استخدام کشوری و شرکت‌های اجازه داده شد در صورتی که همسر آنها به ماموریت خارج از کشور اعزام شود تا پایان مدت ماموریت مذکور از مرخصی بدون حقوق استفاده کنند. حداکثر مدت مرخصی مذکور ۶ سال خواهد بود.
مصوبه به دستگاه‌های اجرایی ابلاغ نشده است
وظیفه معاونت توسعه منابع انسانی است که با ابلاغ این مصوبه از این پس طبق ضوابط، حق عایله‌مندی را برای زنان شاغل شامل در این قانون اضافه کند. علی‌اصغر ملک‌محمدی، کارشناس امور مجلس و مشاور کمیسیون اجتماعی با اشاره به این سخنان به «حمایت»می‌گوید با توجه به امتیازبندی که در قانون خدمات کشوری آمده است
حق همسر ۸۰۰ امتیاز و فرزندان تا سه فرزند هر کدام ۲۰۰ امتیاز خواهد بود. وی درباره نحوه محاسبه ریالی این امتیازات می‌گوید: هر سال ضریبی از سوی دولت در این زمینه اعلام می‌شود که این ضریب پس از ضرب شدن در امتیاز رقم ماهانه‌ای که بابت این حق به حقوق کارمندان اضافه می‌شود را مشخص می‌کند.
مشاور کمیسیون اجتماعی مجلس می‌افزاید: ضریب سال گذشته که از سوی دولت اعلام شد ۷۰۰ بود که بر همین اساس برای
حق همسر ۵۶ هزار تومان و هر فرزند ۱۴ هزار تومان محاسبه و به حقوق فرد اضافه می‌شود. البته باید توجه داشت که حق فرزند بیش از سه نفر محاسبه نمی‌شود.
وی ادامه می‌دهد: تاکنون این قانون فقط برای آقایان و زنانی که همسرشان را از دست داده بودند و یا از همسر جدا شده بودند اجرایی بود و اکنون زنان با شرایط خاص گفته شده در ذیل قانون نیز از این حق بهره‌مند خواهند شد.ملک محمدی خاطرنشان می‌کند: درباره نحوه اجرای مصوبه اخیر که اخبار آن در رسانه ملی نیز مورد توجه قرار گرفته بود با مدیران منابع انسانی صحبت کردم اما درباره نحوه اجرا و جزییات آن هنوز ابلاغی به آنها به صورت رسمی ارسال نشده است.
شاید یکی از مشکلاتی که بر سر راه اجرای این برنامه قرار دارد، تامین بودجه پرداخت این حق باشد، چراکه در اکثر طرح‌های موثری که بار مالی برای دولت ایجاد می‌کند تنها گزینه‌ای که مانع اجرایی شدن می‌شود تامین بودجه است. باید دید آیا می‌توان اعتبارات لازم را برای اجرای دقیق و به‌هنگام این ابلاغیه دولت تامین کرد یا این موضوع هم به یکی از حقوق پرداخت نشده کارمندان و بازنشستگان دولت اضافه خواهد شد.
پیش از این بر اساس بند ۴ ماده ۶۸ قانون مدیریت خدمات کشوری کمک هزینه عایله‌مندی و اولاد به کارمندان مرد شاغل و بازنشسته و وظیفه‌بگیر مشمول قانون مدیریت خدمات کشوری که دارای همسر هستند معادل ۸۰۰ امتیاز و برای هر فرزند معادل ۲۰۰ امتیاز و حداکثر سه فرزند پرداخت می‌شد. حداکثر سن برای اولادی که از این مزایا استفاده می‌کنند به شرط ادامه تحصیل و نیز غیرشاغل بودن فرزند
۲۵ سال تمام و نداشتن شوهر برای اولاد اناث است. در بند ۴ ماده ۶۸ قانون مذکور تاکید شده بود که کارمندان زن شاغل و بازنشسته و وظیفه‌بگیر مشمول این قانون که دارای همسر نبوده و یا همسر آنان معلول یا از کار افتاده کلی هستند یا خود به تنهایی متکفل مخارج فرزندان هستند از مزایای کمک هزینه عایله‌مندی موضوع این بند بهره‌مند می‌شوند. فرزندان معلول و از کارافتاده کلی به تشخیص مراجع پزشکی ذی‌ربط مشمول محدودیت سقف سنی مزبور نیستند. بدلیل ابهام بند مذکور، این سوال پیش آمده بود که آیا کارمندان زن شاغل و بازنشسته و وظیفه‌بگیر مشمول قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب سال ۱۳۸۶ که دارای همسر نبوده یا همسر آنان معلول یا از کار افتاده کلی است یا خود به تنهایی متکفل مخارج فرزندان هستند از مزایای کمک هزینه عایله‌مندی و اولاد موضوع بند ۴ ماده ۶۸ قانون مذکور برخوردارند یا خیر؟ این ابهام باعث شد که در تاریخ ۱۱ مرداد سال ۱۳۹۰، طرح استفساریه‌ای در این خصوص تقدیم مجلس شورای اسلامی شود. این مصوبه در بهمن‌ماه به تصویب رسید و در اسفندماه از سوی شورای نگهبان تایید شد و هم‌اکنون برای اجرا از سوی رییس‌جمهوری ابلاغ شده است.
حمایت:۱۷/۳/۱۳۹۱