سایت حقوقی وکیل محمد مقصود وکیل محمد مقصود ؛ وکالت و مشاوره در امور حقوقی
یکی از حقوق مالی زوجه، گرفتن اجرت بر کارهایی است که در منزل شوهر و برای خانواده انجام میدهد که از جهت شرع و قانون، الزامی بر انجام آنها ندارد. گرفتن اجرت بابت کارهایی که زن در منزل شوهر انجام می دهد از دیدگاه فقهی مسائلی دارد که در شماره جدید مجله حوراء به آن پرداخته شده است.
بنابر این گزارش زن بابت کارهایی که بر او واجب نیست کوتاهی در آنها موجب نشوز و سقوط حق نفقه نمیشود، مانند شیر دادن به کودک، آشپزی و سایر کارهای خانگی می تواند از شوهر طلب اجرت نماید.
اما این مطالبه اجرت صورتهای متعددی دارد مانند اینکه زن قبل از عقد یا ضمن عقد، به طور صریح مسئله مطالبه اجرت برای کارهای منزل را با شوهر مطرح کرده و مرد نیز قبول کرده، و عقد ازدواج مبتنی بر این مسئله منعقد شده است.
در این صورت، اگر زن کاری انجام داده باشد میتواند اجرت آن را از مرد درخواست کند. زیرا قرار دادن چنین شرطی در ضمن عقد، منع شرعی ندارد و لازمالعمل است و صمیمیت زن و شوهر یا فعالیت زنان دیگر و مطالبه نکردن اجرت، دلالتی بر سقوط حق این زن نخواهد داشت.
اما در صورتی که مسئله اجرت گرفتن زن ضمن عقد شرط نشده ولی پس از آن، زن به شوهر اعلام کند که برای کارهای منزل، فلان مبلغ به عنوان مزد در نظر گرفته شود و شوهر نیز موافقت میکند در این صورت نیز، زن حق مطالبه اجرت خدمات منزل را خواهد داشت. زیرا عمل زن «عمل محترم» است، و استیفای عمل غیر در صورتی که قرینهای بر مجّانیت نباشد مورد ضمان میباشد، خصوصاً در جایی که به آن تصریح شده باشد. بنابراین مرد باید اجرت تعیین شده را به زن بپردازد.
همچنین در صورتی که زن پس از عقد اعلام کرده که خواستار مزد کارهای منزل است و شوهر هم اعلام رضایت نموده اما اجرت مشخص نشده است. در این فرض، نسبت به مقدار پرداخت اجرت باید به اجرتالمثل مراجعه شود، یعنی زنان شوهردار دیگری که همشأن اویند و چنین کارهایی را در خانههایی مشابه خانه او انجام میدهند و تقاضای اجرت کردهاند، حد متوسط مبلغ محاسبه میشود.
و در صورتی که زن چنین حقی را مطالبه کرده اما بر سر اصل موضوع و مبلغ آن توافقی صورت نگرفته است به این جهت که مرد بحث را جدی نگرفته یا با اعلام اینکه در این صورت او را طلاق خواهد داد یا ازدواج مجدد خواهد کرد یا با راههای دیگر، زن را وادار به سکوت و تسلیم کرده است. در این فرض چند مسئله جدید مطرح می شود مانند اینکه زن بخاطر هدف بالاتر یعنی عدم طلاق از حق حق خود می گذرد، یا اینکه مخالفت مرد با درخواست زن مبنی بر دریافت اجرت، و تهدید به طلاق یا ازدواج مجدد، به معنای یک توافق جدید بین زن و مرد است مبنی بر اینکه مرد از حقوق خود مثل طلاق و ازدواج مجدد صرفنظر میکند تا زن هم از حق خود یعنی اخذ اجرت بر کارهای خانه صرفنظر کند.
جهان نوشت : اما موردی دیگری که در اغلب زنانی که مطالبه طلاق می کنند پیش می آید به این صورت است که: زن هنگام عقد یا قبل و بعد از آن، صحبتی از اجرت کارهای منزل نکرده و زندگی روال عادی خود را داشته است تا اینکه به سبب برخی عوامل مثل نزاع در خانواده، به فکر برخورداری از حقوق گذشته خود افتاده و تصمیم بر احقاق حقوق خود گرفته است.
در این صورت، زن مستحق اجرت نمیباشد و نمیتواند مطالبهای نسبت به آن داشته باشد، زیرا فهم و عادت عرفی بر این است که خدمات زن در خانه به صورت مجانی صورت میگیرد و عقد ازدواج نیز در چنین عرف و عادتی شکل گرفته است.
در قانون مدنی نسبت به چنین شروطی آمده است:
«متعارف بودن امری در عرف و عادت بهطوری که عقد بدون تصریح هم منصرف آن باشد به منزله ذکر در عقد است.»
بنابراین در عرف و اجتماعی که بانوان کارهای خانه از قبیل آشپزی، نظافت، نگهداری فرزندان و… را بدون اجرت انجام میدهند، اگر زنی بدون درخواست اجرت در هنگام عقد یا پس از آن، کارهای منزل را انجام دهد، حق گرفتن اجرت بر آن کارها را نخواهد داشت. زیرا این کارها در عرف به صورت مجانی انجام میگیرند، و عقد نکاح نیز بر اساس همین امور متعارف، خوانده شده است.
در فرض اختلاف بین زن و شوهر و ادعای زن، مبنی بر عدم تبرّع نسبت به خدمات انجام شده، مدّعای او پذیرفته نمیشود، البته در صورتی که عرف جامعه تغییر کند یا در جامعهای اجرت گرفتن زنان برای کارهای خانه متعارف باشد و عقد ازدواج در چنین جامعهای شکل گرفته باشد، ذهنیت مردم نسبت به ثبوت اجرت به مثابه تصریح به آن در عقد ضمن عقد است و زن مستحق اجرت اعمالش خواهد بود.
البته نکته حائز اهمیت این است که هر چند در زندگی زناشویی، زوجه، حق دارد اجرت خدمات غیر واجب خود را از همسرش مطالبه کند، امّا در فرهنگ دینی، توصیهای نسبت به این کار نشده است. زیرا آنچه که در خانواده و زندگی مشترک موجب آرامش و سلامت روحی اعضای خانواده میشود، رعایت اخلاق، صمیمیت و عفو و گذشت افراد است و الزاماً گرفتن حقوق نمیتواند کمکی در این راستا باشد
همچنین مطابق با آموزههای دینی، گرچه زن به انجام فعالیتهای خانگی موظف نکرده است، ولی در روایات زیادی ترغیب به فعالیتهای خانگی شده و پاداشهای فراوانی برای آن مطرح شده است. از جمله آنها روایتی است که مفاد آن، واگذاری فعالیتهای خانگی به حضرت فاطمه(س) و فعالیتهای بیرون از خانه به حضرت علی(ع) است.
خبرگزاری وفا :۱۳۸۹/۱۲/۲۳